ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٧ - رفع گرسنگى و جلوگيرى از سموم دو هدف اوّليه دستكارى ژنتيك بود
مورد دوم استفاده اين بود كه دانشمندان به فكر افتادند چرا ما از اين فناورى در كشاورزى استفاده نكنيم؟ گفتند، مثلًا بياييم اصلاح بذر كنيم؛ ويژگىهاى جديدى را به گياهان اضافه كنيم كه به روشهاى قديمى، شايد سالها طول بكشد. اين شد بحث تراريختهها يا دستكارى ژنتيكى گياهان جهت اصلاح با روشهاى مهندسى ژنتيك.
تعريف تراريختگى يا دستكارى ژنتيكى
\* ممكن است تعريفى از عنوان تراريخته يا محصولات دستكارى شده ژنتيكى ارائه كنيد؟
تراريخته، يعنى اينكه ژنى را از بيرون وارد گياه كنيم يا درون گياهى با روشهاى دستكارى ژنى تغييراتى ايجاد كنيم تا يك خصوصيت يا ويژگى جديد در آن ايجاد شود. يك ژن كاملًا غيرمرتبط با گياه را وارد ساختار ژنومى آن كنيم؛ براى نمونه معروفترين ژنى كه در گياهان تراريخته استفاده شده، ژنى است كه پروتئينى سمّى توليد مىكند و به نام بىتى(Bt) موسوم است. بىتى يا باسيلوس تورانژنسيس، يك ميكروب يا به اصطلاح دقيقتر، باكترى باسيلوسى است كه در آب زندگى كرده و سمّى توليد مىكند كه آفات و حشرات را مىكشد. در حقيقت، اين يكى از خلقتهاى شگرف خداوند بوده و مدّتهاست كه كشف شده و به عنوان آفتكش بيولوژيك استفاده مىشد؛ مثلًا براى از بين بردن پشه مالاريا در بركهها و ساير آفات و حشرات. اين ميكروب ميليونها سال است تكامل پيدا كرده و سمّى دارد كه حشرات و آفات را مىكشد؛ دانشمندان گياهشناس ديدند كه يكى از معضلات ما در كشاورزى اين است كه آفات خسارات زيادى به محصولات كشاورزى مىزنند. پس براى از بين بردن آفات چه كار مىكنيم؟
سموم كشاورزى استفاده مىكنيم. همه هم مىدانيم اين سموم براى سلامت بشر مضر و بيمارىزا و حتّى سرطانزا هستند؛ كشاورز هم چارهاى ندارد؛ براى همين مىگويند كه سبزى و ميوه را خوب بشوييد تا سمّ روى آن از بين برود. حالا بگذريم سمّى كه به داخل آن رفته، چه مىشود كه داستانها دارد! دانشمندان گفتند براى از بين بردن اين آفات، ژن بىتى را از ميكروب بگيريم و به درون گياه منتقل كنيم. در اين حالت، گياه در خودش سمّى ترّشح مىكند كه اين سم آفتكش است؛ مثلًا برنجى درست كنيم كه در آن، بىتى وجود داشته باشد؛ يعنى هدف اين بود كه ديگر سمّ شيميايى كشاورزى استفاده نشود و خود گياه نسبت به آفات مقاوم شود.
بعد هم گفتند يك هدف بزرگتر داريم كه تراريخته مىتواند حل كند؛ گفتند ما مىخواهيم مشكل غذاى مردم را حل كنيم؛ توليد افزايش پيدا كند؛ گرسنگى از بين برود. اين موضوع، سى سال پيش در آمريكا شروع شد؛ كمكم در اروپا توسعه پيدا كرد و بعد هم در كشورهاى ديگر و حدود ١٥ سال است كه به كشور ما هم وارد شده است. بعد از ساخت تراريخته اين ادّعا مطرح شد كه باعث افزايش محصول و كاهش استفاده از سم هم مىشود؛ اينها شعارهاى بسيار خوبى دادند.
رفع گرسنگى و جلوگيرى از سموم دو هدف اوّليه دستكارى ژنتيك بود
\* پس دليل اصلى استفاده از دستكارى ژنتيكى براى آفتكشها بود؟
درحقيقت، اين كار بيشتر براى پاسخ به دو سؤال بود؛ اوّل اينكه آيا مىتوانيم با تراريختگى، گرسنگى مردم را جواب بدهيم؟ يعنى توليد محصولات كشاورزى آنقدر بالا رود كه در جهان گرسنهاى نماند؟ مثلًا حتّى در آفريقا كه منطقه خشكى است، بتوان اين كشت را انجام داد؟ دوم، بحث كاهش مصرف آفتكشها و سموم شيميايى بود؛ يعنى خود