از ديدن ناراحتى و شكست او خوشحال نمى‌شود؛ در حالى‌كه اگر شخصى خيرخواه نباشد، از ديدن ناراحتى‌هايمان ناراحت نمى‌شود؛ بلكه ممكن است گاهى از سر حسادت، به اين ناراحتى و شكست دامن هم بزند يا بدتر از اين، ممكن است زمينه‌چينى براى آن را هم فراهم كند. «بهترين ياران كسى است كه تو را به سوى خير راهنمايى كند.»[١]

اشرار و فاسقان‌

آدم با هر كسى كه نشست و برخاست كند و مراوده داشته باشد، كم‌كم شبيه او مى‌شود. دوستان در بلند مدّت، روى همديگر تأثيرات زيادى مى‌گذارند. حتّى اگر اين رفاقت‌ها، در اخلاق ما تأثير نداشته باشد، امّا ما را در زمره همان گروهى در مى‌آورد كه با آن هستيم. «هركه با بدان نشيند، اگر چه طبيعت ايشان در او اثر نكند، به طريقت ايشان متّهم مى‌شود.»[٢] پس، از آدم‌هايى كه شرور هستند، پرهيز كنيم. «دوست شروران، مانند مسافر درياست كه اگر از غرق شدن هم ايمن باشد، از ترس ايمن نيست.»[٣]

بخواهيم يا نخواهيم گناه شيرين است. ارتباط با آدمى هم كه دائم گناه مى‌كند و خوش و بى‌بند و بار است، ممكن است آدم را وسوسه كند و او را هم به همين راه بكشاند. فاسق كسى است كه به ارتكاب اعمال زشت و نكوهيده خو گرفته است؛[٤] از ظلم و تجاوز و بى‌نمازى گرفته تا گناهان كوچكى كه متأسّفانه گاه به چشم نمى‌آيند. «از مصاحبت با فاسقان، بدكاران و آنان‌كه آشكارا مرتكب گناه مى‌شوند، بپرهيزيد.»[٥] وقتى از مصاحبت با آنها نهى شده‌ايم، رفاقت كه جاى خود دارد!

طمّاعان!

گاهى وقت‌ها، آدم‌ها صرفاً به خاطر جلب منفعت، با ديگران صميمى مى‌شوند. خوب است قبل از هر صميميتى، چشمانمان را خوب باز كنيم و خودمان را در دام اين آدم‌ها نيندازيم.

«هركه تو را براى چيزى دوست بدارد، با رسيدن به آن، تو را ملول خواهد ساخت.»[٦]

اين دوستى‌ها بيشترين ضربه را به آدم‌هاى صاف و صادق و يكرنگ مى‌زند؛ پس بهتر است قبل از اينكه خوب ديگران را نشناخته‌ايم، با آنها صميمى نشويم.

صفات خوب و بد زيادى وجود دارد كه در انتخاب دوست، بايد آنها را مدّنظر داشته باشيم تا اسير دوستى‌هاى پردردسر و نافرجام و گاهى بدفرجام نشويم؛ امّا براى كوتاه كردن كلام، مطلب را به اين حديث زيبا از امام على (ع) ختم مى‌كنيم:

«در مصاحبت با كسى كه در او شش خصلت جمع است، خيرى نيست: اگر با تو سخن بگويد، دروغ گويد؛ اگر با او سخن بگويى، سخنت را دروغ شمارد و اگر او را امانتدار خود سازى، به تو خيانت كند و چون تو را امانتدار خود سازد، به خيانت متّهمت كند و اگر به او بخشش كنى، ناسپاسى كند و چون به تو بخشش كند، بر تو منّت گذارد.»[٧]

پى‌نوشت‌ها:

تمام احاديث از اميرالمؤمنين على (ع) و به نقل از كتاب «دوستى، مجموعه‌اى از چشم‌انداز امام على (ع)»، دفتر بيست و هشتم، احمد رمضانى، تهران، كانون انديشه جوان، ١٣٨٤.

[١]. «دوستى در قرآن و حديث»، محمّد محمّدى رى‌شهرى، ترجمه سيد حسن اسلامى، صص ٢٢١ و ٢٢٢.

[٢]. «تصنيف غررالحكم و دررالكلم»، عبدالواحد آمدى، ص ٥٦.

[٣]. «دوستى در قرآن و حديث»، محمّد محمّدى رى‌شهرى، ترجمه سيد حسن اسلامى، ص ٥٢٦.

[٤]. همان، ص ١٩٣.

[٥]. محمّد فخر: «ضرب المثل فارسى، انگليسى، عربى»، ص ١٣٢.

[٦]. «دوستى در قرآن و حديث»، محمّد محمّدى رى‌شهرى، ترجمه سيد حسن اسلامى، ص ١٤٦.

[٧]. «كتاب دوستى، مجموعه‌اى از چشم انداز امام على (ع)»، دفتر بيست و هشتم، احمد رمضانى، تهران، كانون انديشه جوان، ١٣٨٤، ص ٣٥.

[٨]. «دوستى در قرآن و حديث»، محمّد محمّدى رى‌شهرى، ترجمه سيد حسن اسلامى، ص ٢١٨.

[٩]. همان، ص ٢٢٠.

[١٠]. همان، ص ٢٢٦.