ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٩ - ايرانيان و آغاز زمينه سازى براى ظهور حضرت مهدى، عليه السلام
نقل شده استبخوبى روشن است كه اين شهر نزد آن بزرگواران از ارزش و اهميت ويژهاى برخوردار است، بلكه مىتوان گفت مؤسس و بنيانگذار اين شهر و طرح و ايجاد آن در قلب ايران در سال ٧٣ ق. به دستبا كفايت امام باقر، عليهالسلام، بوده است كه بعد از آن نسبتبه اين شهر نايتخاصى داشتهاند. و آنان با دانشى كه از جد بزرگوارشان داشتهاند، خبر دادهاند كه در آينده، اين شهر مقدس از جايگاهى والا برخوردار خواهد شد و اهالى اين شهر، از ياران باوفاى حضرت مهدى، ارواحنا فداه، خواهند بود.
برخى روايات، تصريح دارد به اينكه فلسفه نامگذارى اين شهر مقدس به قم مناسب با نام حضرت مهدى كه قائم بحق است مىباشد و مناسب با قيام و به پا ساختن اهل قم و منطقه جغرافيايى آن شهر در زمينهسازى و يارى نمودن آن حضرت است. از طرفى وجود يك آبادى، در نزديكى اين شهر در زمان تاسيس آن به نام «كمندان» و يا «كمد»، به اين معنى نيست كه در نامگذارى به «قم» عربى بودن اين كلمه ملاحظه نشده است، جز اين مناسبت كه نام آن قم گذاشته شده و يا تغيير و دگرگونى در نام فارسى آن به وجود آمده استبويژه زمانى كه تاسيس اين شهر از ناحيه علما و روايتكنندگان حديث، از امام باقر و صادق، عليهماالسلام، و زير نظر آن دو بزرگوار بوده است.
«عفان بصرى» از امام صادق، عليهالسلام، روايت كرده كه گفت:
امام، عليهالسلام، به من فرمود: آيا مىدانى از چه رو اين شهر را قم مىنامند؟ عرض كردم: خدا و رسولش آگاهترند فرمود: همانا قم نامگذارى شده براى اينكه اهل قم، اطراف قائم، عليهالسلام، گرد آمده و با وى قيام مىنمايند و در كنار او ثابت قدم مانده و او را يارى مىكنند. ٢
اين روايت، و امثال آن قرينههايى هستند بر اينكه آغاز تاسيس شهر مقدس قم توسط «عبدالله» پسر «مالك اشعرى» و برادرش «احوص» و هواداران آنان كه همگى از ياران خاص امام باقر، عليهالسلام، و راويان حديث آن بزرگوار بودهاند همه اينها موجب اين اطمينان است كه تاسيس اين شهر به امر امام باقر، عليهالسلام، بوده است و اين نام را آن حضرت براى اين شهر انتخاب فرمودهاند.
نام قم در روايات به صيغه مذكر به معنى «بلد سرزمين» و به صيغه مؤنث «بلدة شهر» آمده است اين كلمه (قم) هم قابل صرف كردن است و هم به صورت غير منصرف به كار مىرود.
ظاهر برخى روايات اين است كه امامان، عليهمالسلام، نسبتبه شهر قم عنايتخاصى داشتهاند و مفهومى را برتر و وسيعتر از يك شهر و توابع آن، به اين شهر بخشيدهاند، لذا نام اين شهر را به معناى خط و روش و اسلوب قم، نسبتبه ولايت اهلبيت، عليهمالسلام، و قيام آنان با مهدى آل پيامبر، صلىاللهعليهوآله، به كار بردهاند. عدهاى از بزرگان رى نقل كردهاند كه حضور امام صادق، عليهالسلام، رسيدند و: