بشر همواره به دنبال عقايد و معلومات ويژه خود و افكار و عواطفى كه او را احاطه كرده، به يك سلسله آداب و رسوم پاى بند بوده است. آداب و سنّت ها در حقيقت، آينه و نمايشگر روح انسان ها و جوامع بشرى است؛ زيرا تصوّرات، انديشه ها و عقايد و افكار در آداب و رسوم ملّت ها و افراد جلوه گر مى شود. از زمان هبوط حضرت آدم (ع) به زمين تا به امروز يك سلسله آداب و رسوم در ميان خداپرستان و موحّدان مرسوم بوده كه با سنن نوع بشر متفاوت است، اين رجال و برگزيدگان به نام انبيا، مطالبى را به صورت وحى و الهام از دستگاه آفرينش دريافت كرده و به مردم جهان عرضه كرده اند. سيره و روش زندگى حضرت محمّد (ص) به عنوان خاتم پيامبران، از جمله روش هايى است كه خداوند آن را به عنوان يك نمونه مورد تأييد براى انسان ها توصيه كرده است و به روشنى در قرآن كريم رسول اكرم (ص) را به عنوان يك اسوه و الگوى حسنه كه متخلّق به اخلاق الهى و پسنديده مى باشد، معرفى كرده است.

آداب نماز پيامبر (ص)

در كتاب «مكارم الاخلاق» روايت شده كه رسول خدا (ص) فرمودند: «نور چشم من در نماز و روزه قرار داده شده است؛ يعنى آن دو را از هر چيز دوست‌تر دارم.» در كتاب «امالى» شيخ طوسى از رسول خدا (ص) روايت شده كه فرمود: «اى اباذر! خداى عزّوجلّ روشنى چشم مرا در نماز قرار داده و آن را محبوب من گردانيده، همچنان كه طعام را بر گرسنه و آب را بر تشنه محبوب ساخته است.» سپس فرمود: «آدم گرسنه با خوردن غذا و تشنه با نوشيدن آب سير مى‌شود؛ امّا من با خواندن نماز سير نمى‌شوم.»

١. نمازهاى مستحبّى پيامبر (ص): پيامبر (ص) دو برابر نمازهاى واجب، نماز مستحبّى به جا مى‌آورد، ايشان هنگام اذان ظهر هشت ركعت نافله، چهار ركعت نماز ظهر و سپس هشت ركعت نافله و چهار ركعت نماز عصر، سه ركعت نماز مغرب و سپس چهار ركعت نافله و چهار ركعت عشا و دو ركعت نمار شفع، سپس هشت ركعت نماز شب و سه ركعت وتر (٢ ركعت شفع و يك ركعت وتر) و دو ركعت نماز نافله صبح و دو ركعت نماز صبح به جاى مى‌آورد.

٢. نماز جماعت پيامبر (ص): در «تنبيه الخواطر» آمده است كه لقمان مى‌گويد: پيامبر (ص) صفوف ما را منظّم مى‌كرد كه گويا مانند چوب‌هاى تير هيچ گونه كجى نداشت و گاهى كه مى‌ديد ما غفلت داريم، تذكّر مى‌داد و بنابراين روزى هنگام تكبيرة الاحرام متوجّه مردى شد كه سينه‌اش جلوتر از ديگران است. فرمود: بندگان خدا، صفوف خود را منظّم كنيد؛ وگرنه بين دل‌هايتان اختلاف و تفرقه خواهد افتاد. پيامبر (ص) در نماز دست به شانه‌هاى ما مى‌گذاشت و مى‌فرمود منظّم و صاف بايستيد؛ وگرنه دل‌هايتان دچار تفرقه خواهد شد.

آداب قرائت قرآن پيامبر (ص)

شيخ ابوالفتوح رازى در «تفسير» خود نقل كرده كه‌

رسول خدا (ص) نمى‌خوابيد تا مستحبّات را تلاوت كند و مى‌فرمود:

«در اين سوره‌ها آيه‌اى است كه از هزار آيه برتر است»، گفتند: چه سوره‌هايى است، فرمود: «سوره حديد، حشر، صف، جمعه و تغابن.»

در كتاب «مجمع البيان» روايت شده كه حضرت على (ع) فرمود:

«رسول خدا (ص) سوره «سبّح اسم ربّك الاعلى» را دوست داشت و فرمود: اوّل كسى كه گفت: «سبحان ربّى الاعلى» همانا ميكائيل بود.»