ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٠ - نصار انزد
جايگاه كعبه در نزد اديان و امت ها
سيّد على حسنى
اشاره
به طور كلّى، كعبه در كتابهاى پيشينيان داراى جايگاه خاصّى بوده است. ارزقى از قول وهب بن منبه آورده است كه كتابهاى گذشتگان از خواصّ زمزم سخن گفتهاند. وى مىافزايد: سوگند به آنكه جان وهب در دست اوست، هر آنكه از زمزم سير بنوشد، درد از او برطرف گردد و شفا يابد. نظير آن را از قول كعب الأحبار و كتب پيشين نيز آورده است.[١]
براى روشن شدن جايگاه كعبه در اديان مختلف، نگاهى گذرا به اديان بزرگ زمان جاهلى مىافكنيم:
يهود
يهوديان «كعبه» را تعظيم مىكردند و آن را معبدى مىدانسته و در آن خدا را طبق دين ابراهيم عبادت مىكردند. شواهدى بر اين امر وجود دارد:
١- ١. طبق قولى، چاه زمزم به خاطر مزمزه يهود و مجوس از آب آن، به زمزم معروف گشته است. اين خود شاهدى بر اين است كه يهوديان براى زمزم و در نتيجه، كعبه ارج و منزلت قائل بودهاند.[٢]
٢- ١. در كعبه، نقّاشىها و تمثالهايى آويزان بوده است؛ از جمله، تمثالى از حضرت ابراهيم (ع) و اسماعيل (ع) كه تيرهايى در دست داشتند. اين تمثالها تا زمان فتح مكّه در كعبه آويزان بوده است.[٣]
نصار انزد
نزد نصارا نيز كعبه به عنوان محلّ عبادت خداوند تلقّى مىشد. ايشان براى كعبه ارج و منزلتى خاص قائل بودند. شواهدى چند بر اين امر تأكيد دارند.
١- ٢. كسانى كه پيش از سال فتح مكّه، داخل كعبه را ديدهاند، گويند: تمثال حضرت مريم و حضرت عيسى (ع) در آن نصب بوده و عيسى در دامن مادر نشسته بود.[٤] اين مطلب را بيشتر رواياتى كه فتح مكّه را گزارش كردهاند، بيان داشتهاند. ممكن است گفته شود كه چرا تمثالهاى حضرت عيسى (ع) و مريم (س) در كعبه آويزان بوده؛ با اينكه كعبه در آن زمان، جايگاه بتها شده بود؟ در پاسخ بايد گفت: از جمله علّتهايى كه عرب جاهلى بتها را در كعبه قرار مىدادند، نه بدين خاطر بود كه خدا را قبول نداشتند؛ بلكه بتها را به عنوان شفيعان خود در خانه خدا (كعبه) قرار مىدادند تا به درگاه الهى براى آنها شفاعت كنند. در واقع، بتها واسطه بين خدا و مردم بودند. علّت ديگر اين بود كه آن بتها را به عنوان الهههاى خود مىپنداشتند. با اين بيان، بعيد نيست كه تمثال حضرت عيسى (ع) و مريم (س) در كعبه بوده باشند؛ زيرا مسيحيان نيز به وسيله آن تمثالها به خدا مىرسيدند و حتّى از اين بالاتر اينكه، آنها را الهههاى خود مىدانستند؛ چنانكه اين آيه كريمه بر آن دلالت مىكند: «اتَّخِذُونِيوَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ»[٥] در اين صورت، معلوم مىگردد كه كعبه نزد مسيحيان دست كم براى عدّهاى كه با «حجاز» در ارتباط بودند، داراى ارج و منزلتى رفيع بوده است.