أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ، وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ، أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ، قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ‌[١]

كيست كه درمانده را زمانى كه او را بخواند اجابت كند، و گرفتارى را برطرف سازد و شما را جانشينان اين زمين قرار دهد؟ آيا معبودى با خداست؟ چه كم پند مى گيريد!

١. بررسى جايگاه و موقعيت آيه‌

خداوند متعال در اين آيه و دو آيه قبل و بعد آن پرسشهايى درباره بعضى واقعيتهاى جهان هستى مطرح كرده تا بدين وسيله از مردم اعتراف بگيرد كه كسى نمى تواند در اين كارها همراه با خدا باشد، و شريك او معرفى شود.

در آيه ٦٠ سؤال درباره خالق زمين و آسمان، نازل كننده باران و روياننده درختان است.

در آيه ٦١ سؤال درباره كسى است كه در زمين اسقرار و آرامش ايجاد كرد و رودها و كوهها را در آن قرار داد و در ميان دو دريا برزخى ساخت؟

و بالاخره در آيه ٦٤ سؤال مى كند: چه كسى است كه آفرينش زمين را آغاز مى كند سپس آن را برمى گرداند؟ و چه كسى از آسمان و زمين به شما روزى مى دهد؟

حال در بين اين چهار آيه، در آيه ٦٢ سؤال درباره اين است كه وقتى انسان همچون غريقى در امواج دريا غوطه ور است و هيچ پناهگاهى ندارد، و از تمام اسباب قطع اميد كرده است، در اين حالت چه كسى است كه اگر انسان او را صدا زند و از او يارى طلبد، جوابش مى دهد و او را از گرفتارى نجات مى دهد؟ آيا غير از خدايى كه خالق همه چيز و رازق همه مردم است، و همه امور از مبداو معاد تحت قدرت اوست، كسى شايسته عبوديت است!؟

اين آيه از راه رجوع به فطرت، ما را به خدايى رهنمون مى سازد كه انسانهاى درمانده و مضطر را، در صورتى كه او را بخوانند و از او يارى طلبند، اجابت كرده و از گرفتارى مى رهاند.

٢. اضطرار چيست؟ مضطركيست؟

اضطرار حالتى درونى است و زمانى به وجود مى آيد كه انسان هيچ وسيله و پناهگاهى براى حل مشكل خود ندارد و دستش از همه راههاى طبيعى كوتاه شده است، در اين حالت درونش او را به يك وسيله معنوى راهنمايى مى كند و به وسيله آن اميد نجات پيدا مى كند. دل انسان در حالت اضطرار به گونه اى به خداوند متصل مى شود و آدمى با تمامى وجودش خدا را مى بيند و صدايش مى زند.

در روايت است كه مردى خدمت امام صادق، عليه السلام، رسيد و گفت: يابن رسول الله! خداوند را به همان گونه اى كه هست، به من معرفى كن.

حضرت فرمودند: آيا تا به حال سوار كشتى شده اى؟

جواب داد: بله.

- آيا كشتى تو شكسته است، به‌