اى مردم! چه مى‌گوييد؟ خداوند، هر آوازى را مى‌شنود و از سر و نهان همه كس آگاه است. [بدانيد] آن كس كه به راه هدايت رود، به سود خود، رفته و آنكس كه به گمراهى گرايد تنها به زيان خويش اقدام كرده است. هركس كه بيعت كند در حقيقت‌با خدا بيعت كرده است. چرا كه دست‌خدا فوق هر دستى و قدرتش برتر از هر قدرتى است.

اى مردم! از خدا بترسيد و پرهيزكارى پيشه كنيد و پيمان خود را با على اميرالمؤمنين و با حسن و حسين و امامان ديگر كه كلمه طيبه باقيه‌اند استوار نماييد. هر كى كه در اين امر به غدر و مكر پردازد خدايش به هلاكت درافكند و آن كس كه بر عهد خود پاى فشرد خدايش رحمت كند:

و من نكث فانما ينكث على نفسه.[١]

اى مردم! آنچه به شما گفتم، بازگوييد و بر على، با عنوان رسمى اميرالمؤمنين سلام دهيد. بگوييد: «پروردگارا دستورت را شنيديم و اطاعت كرديم تا از مرحمت و مغفرت تو بهره‌مند شويم كه بازگشت همه به سوى توست.» بگوييد: «ستايش خداى را كه به اين امر ما را هدايت و دلالت فرمود و اگر راهنماييمان نمى‌كرد. ما، خود به راه هدايت دست نمى‌يافتيم.

اى مردم! فضايل و امتيازات على بن ابى طالب و قدر و م نزلت او نزد خداوند، آنها كه در كتاب خدا نازل شده، بيشتر از آنست كه بتوانم در يك جلسه برايتان برشمارم؛ پس هر كس كه از مناقب و فضايل او نزد شما مطلبى گويد، ازا و بپذيريد.

اى مردم! هر كس از خداى و پيامبر او و از على و امامان و پيشوايانى كه معرفى كردم، فرمان برد؛ به رستگارى عظيمى نايل آمده است.

اى مردم! رستگاران كسانى هستند كه در بيعت‌با على و پذيرش ولايت او و در اداى سلام بر وى با عنوان اميرالمؤمنين مبادرت و سبقت جويند. اينان در بهشت نعمتها متنعم خواهند بود.

اى مردم! سخنى گوييد كه موجب رضاى خدا باشد.

فان تكفروا و انتم و من فى‌الارض جميعا فلن يضر الله شيئا.[٢]

خداوندا مردان و زنان با ايمان را بيامرز و كافران را به غضب خود گرفتار ساز و ستايش خداى راست كه پروردگار جهانيان است.

(در اين هنگام، مردم فرياد برآوردند:) فرمان خدا و پيامبر را شنيديم و با دل و زبان و دست مطيع و فرمانبرداريم. چون سخنان پيامبر، تمام شد. مردم بر گرد آن حضرت و اميرالمؤمنين سخت ازدحام كردند و هر كس مى‌خواست‌با ايشان مصافحه و بيعت كند. گويند نخستين كسى كه موفق به مصافحه و بيعت‌شد ابوبكر بود و پس از وى عمر و سپس عثمان بيعت كردند و به دنبال ايشان باقى مهاجران و انصار و ديگر مردمان بر حسب درجات اقدام به بيعت كردند تا آنگاه كه وقت نماز مغرب رسيد. پيامبر در آن شب نماز مغرب و عشا را پيوسته در يك زمان به جاى آورد.

در روايت است كه پيامبر با هر گروه كه به عنوان بيعت مصافحه مى‌كرد مى‌گفت:

الحمد لله الذى فضلنا على جميع العالمين.

يعنى: «ستايش خداى را كه ما را بر همه جهانيان امتياز مرحمت فرمود.»

پى‌نوشتها:

(\*). برگرفته از كتابى به همين نام از انتشارات سازمان فرهنگى- هنرى شهردارى تهران.

[١]. الغدير، ج ١، فصل «الكلمات حول السند