پرسش از علل ظهور و افول دوره‌هاى تاريخى و به عبارتى دوره‌هاى فرهنگى و تمدّنى را در محضر جناب استاد دكتر محمّد رجبى عرضه داشتيم. ايشان ابتدا از داعيه علم تجربى و توضيح اين علم درباره «چگونگى» ها و سكوتش درباره «چرايى» ها و ناتوانى‌اش در پرده‌بردارى از راز هستى سخن گفتند. پس از آن، از صلاحيّت فلسفه در توجّه و پرداخت به مفاهيم كلّى معقول و گشودن ميدان طرح «چرايى» ها فرمودند. پس از آنها با ارائه توضيحاتى بيان داشتند كه آنچه راه به «معنا» (حقيقت) مى‌برد و امكان پرده‌بردارى از راز و علل ظهور و افول دوره‌هاى تاريخى را دارد، ارتباط فراعقلانى با ماوراء عالم و آدمى است. طريقى كه به اتّكاى تعليمات خاصّ قرآن و پيامبر (ص) و اولياى دين به انجام مى‌رسد. همان كه عرفاى اسلامى با سير نظرى و سلوك عملى در آن طريق وارد آمدند.

بخش اوّل اين گفت‌وگو به دليل مراعات خوانندگان عمومى نشريه حذف شده و علاقه‌مندان مى‌توانند اين بخش را از طريق سايت موعود (www .mouood .org) حاصل كنند.

با تشكّر و قدردانى از اين استاد بزرگوار پاى سخنان ايشان مى‌نشينيم.

بزرگترين حكيم معنوى مسلمان كه حكمت يا عرفان خود را بر اساس تاريخ و سير آن بنياد نهاد، شيخ محى الدّين محمّد بن عربى اندلسى است كه تحوّلات تاريخى را عين تجلّى پى در پى اسماى الهى بنابر سير تخاصمى اسماى لطف و قهر مى‌داند. به اين اعتبار، ظهور و افول دوره‌هاى تاريخى يا دوران فرهنگ‌ها و تمدّن‌ها، چيزى جز تحقّق سنّت الهى براى غلبه اسماى لطف- در صورت طاعت انسان يا غلبه اسماى قهر در صورت طغيان او- نيست.

\* حال اين پرسش مطرح مى شود كه مقصود از اسماى لطف و قهر الهى و ظهور آنها در تاريخ چيست و چگونه مى‌توان به اين مهم پى برد؟

\* اين موضوعى است كه اساس عرفان نظرى ابن عربى را تشكيل داده و كتاب «فصوص الحكم» او كه بيانگر اين معناست، با وجود حجم كمى كه دارد، تاكنون بيش از هزار شرح از حكيمان بزرگ معنوى مسلمان در شرق و غرب و شمال و جنوب عالم اسلام را پديد آورده است. هم متن كتاب و هم جمله اين شروح بر منظرى‌