دعاهاى رسيده از پيشوايان معصوم (ع) مجموعه كاملى از معارف دينى است و طالبان فلاح و رستگارى را به عقايد ناب توحيدى و ولايى و اخلاق و عرفان بى بديل اسلامى رهنمون مى‌شوند. البتّه هر يك از دعاها، ويژگى خاصّى دارند و نيازى از نيازهاى بى‌كران سالك به سوى خدا را برآورده مى‌سازند. در اين ميان دعاهاى روزانه نقل شده از امام سجّاد (ع) ويژگى‌هاى منحصر به فردى دارد و آن اينكه در يك مجموعه به هم پيوسته و طول يك هفته، از شنبه تا جمعه، نيازهاى گوناگون معنوى بندگان خدا را پاسخ مى‌دهد.

در اينجا قصد بررسى تمامى دعاهاى روزانه را نداريم و تنها مى‌خواهيم، دعاى روز دوشنبه را كه در آن به موضوع حقوق مردم توجّه‌اى ويژه شده و در پايان آن استغفارى خاص براى بخشايش مظالم يا ستم‌هاى روا شده در حقّ مردم، آمده است، بررسى كنيم.

پيش از پرداختن به دعاى ياد شده، تذكّر اين نكته ضرورى است كه ستم به مردم و ضايع كردن حقوق آنها تنها در صورتى قابل بخشايش است كه حقوق ضايع شده به نحوى جبران گردد و از صاحب حق به خاطر ظلمى كه بر او رفته است، حلاليّت گرفته شود، ولى در صورتى كه به هر دليل نتوان به صاحب حق، دسترسى يافت و راهى هم براى جبران نباشد، مى‌توان با استغفار واقعى از زير بار گناه ستم به مردم، رهايى يافت.

در بخشى از دعاى روز دوشنبه در زمينه طلب بخشايش از ستم‌هاى روا داشته شده به مردم، چنين مى‌خوانيم:

«... و از تو خواهانم درباره ستمى كه به بندگان تو كردم [و حقّى كه بر من دارند]. پس هر بنده‌اى از بندگانت يا كنيزى از كنيزات كه ستمى در حقّ او روا داشته‌ام، در جانش يا در آبرويش يا در مالش، يا در [حقّ‌] خانواده و فرزندش، يا بدگويى او را كرده‌ام يا به دليل هوا و هوس چيزى را بر او تحميل كرده‌ام؛ يا در برابر او خودبزرگ‌بينى، خودبينى، خودنمايى و خودبرتربينى داشته‌ام، خواه غايب باشد و خواه حاضر و خواه زنده باشد و خواه مرده و دست من از دامان او كوتاه باشد و توان جبران ستم روا داشته شده و حلاليّت طلبى از او را نداشته باشم، پس از تو مى‌خواهم- اى كسى كه مالك حاجت‌هايى و همه حاجات به مشيّت و اراده او به شتابان روا شود- كه بر محمّد و خاندان او درود فرستى و [كسى را كه بر من حقّى دارد] به هر صورت كه خود مى‌خواهى، از من خشنود سازى و از پيش خود بر من رحمتى را ارزانى دارى، زيرا آمرزيدن از تو چيزى كم نمى‌كند و بخشيدن به تو زيانى نمى‌رساند. اى مهربان‌ترين مهربانان.»[١]

اميدواريم خداوند به همه ما توفيق توبه واقعى از همه گناهان؛ به ويژه ستم‌هايى كه در حقّ ديگران روا داشته‌ايم، ارزانى فرمايد.

پى‌نوشت:

[١]. شيخ عبّاس قمى، مفاتيح الجنان، دعاى روز دوشنبه.