ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٨ - حقّ النّاس

بخشش حقّ الناس از سوى خدا

حقّ النّاس‌

\* آيا خدا حقّ النّاس را مى‌بخشد؟؛ يعنى اگر مثلًا بنده غيبت كسى را كرده باشم و عذر خواهى نكرده باشم، ممكن است خدا مرا ببخشد؟

\* در پاسخ به اين سؤال مى‌توان از سه جنبه اخلاقى، فقهى و كلامى بحث كرد.

از جهت اخلاقى، مرحوم سيّد عبدالله شبر در كتاب «اخلاق» چنين فرموده است:

«غيبت از جمله گناهانى است كه مشتمل بر دو حق؛ يعنى حقّ الله و حقّ الناس، مى‌باشد؛ يعنى غيبت كننده از دو جهت مديون است، اوّل نسبت به خداى تعالى كه مخالفتش را مرتكب شده، دوم نسبت به كسى كه آبروى‌اش به وسيله غيبت مورد حمله قرار گرفته است. بنابراين كسى كه مى‌خواهد از اين گناه توبه كند، بايد از هر دو جهت تسويه حساب نمايد.»

براى اداى حقّ الله بر غيبت كننده واجب است توبه نمايد به اين اميد كه بدين وسيله از حقّ خدا پاك شود. امّا براى اداى حقّ الناس قاعده اين است كه از صاحب حق كه غيبتش را كرده است، طلب حليّت كند.

غير از اين قاعده، بعضى از احاديث نيز بر اين حكم دلالت دارند.

از بعضى اخبار چنين استفاده مى‌شود كه براى خروج از حقّ الناس، استغفار براى كسى كه غيبتش را كرده، كافى است.

پيرو اين اخبار به ظاهر متفاوت بين علما دو قول متعارض پيدا شده است، گروهى قائل به وجوب استحلال و گروه ديگرى قائل به كفايت استغفار شده‌اند.

امام صادق (ع) مى‌فرمايد:

از نبى اكرم (ص) سؤال شد: «مَا كَفَّارَةُ الِاغْتِيَابِ قَالَ تَسْتَغْفِرُ لِمَنِ اغْتَبْتَهُ كَمَا ذَكَرْتَهُ؛ كفّارة غيبت چيست؟ فرمود: «اين است كه هر گاه كسى را كه غيبتش را كرده‌اى، به ياد آورى براى او طلب مغفرت كنى.»

در كتاب «وسائل الشّيعه» از حضرت رسول اكرم (ص) روايت شده كه فرمود:

«فَإِنَّ الْغِيبَةَ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا قُلْتُ وَ لِمَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللهِ قَالَ لِأَنَّ الرَّجُلَ يَزْنِى فَيَتُوبُ إِلَى اللهِ فَيَتُوبُ اللهُ عَلَيْهِ وَ الْغِيبَةُ لَا تُغْفَرُ حَتَّى يَغْفِرَهَا