دعوت امام مهدى (ع) بسيار شبيه دعوت جدّ ايشان، حضرت محمّد مصطفى (ص) مى‌باشد و بديهى است كه دعوت محمّدى در عصر جاهليّت اوّل، ظهور و تداوم يافت و منطقه دعوت اسلام داراى اوضاع سياسى با مشخّصات و خصوصيّات و ويژگى‌هايى بود كه آن را از غير خود، كاملًا متمايز مى‌نمود و داراى احكام جاهلى بود.

به ناگزير دعوت امام مهدى (ع) نيز در اوضاع سياسى مشابه با صدر اسلام ظهور و بروز پيدا خواهد كرد و عادات و تقليدهاى جاهلى بر آن حاكم خواهد شد و اختلافى با جاهليّت اوّل به جز در شكل ندارد، ولى به لحاظ مضمون يكى است. اين چيزى است كه ما قصد داريم در تقابل بين مظاهر سياسى در دو جاهليّت اوّل و دوم و آنچه در گذشته و حال از آن انعكاس يافته، روشن نماييم.

مظهر اوّل: تفرقه و دشمنى (تا سر حدّ قتل)

از جمله مظاهر جاهليّت در سطوح سياسى، تفرقه‌گرايى امّت است. قبايل عرب در جاهليّت اوّل از يكديگر متفرّق و مجزّا بودند و همين امر موجب مى‌شد به بهانه‌هاى مختلف با تكيه بر قدرت خود با ديگرى منازعه و او را از ميدان به در كنند تا اينكه به وسيله پيامبر (ص) و اهل بيت طاهرينش (ع) از اين بلاى عظيم رهايى يافتند. همان طور كه سخن خداوند كريم در «قرآن عظيم» بر اين موضوع تصريح دارد: «همگى به ريسمان محكم الهى چنگ زنيد و متفرّق نشويد. نعمت خدا را به ياد آوريد در آن زمان كه شما با يكديگر دشمن بوديد و او بين قلب‌هاى شما الفت برقرار كرد و به نعمت او به برادرى گراييديد و (نيز به ياد آوريد) كه شما بر سر گودالى از آتش قرار داشتيد و او شما را از آن رهانيد، خداوند اين گونه آيات خود را براى شما بيان مى‌نمايد، شايد هدايت شويد.»[١]

صدّيقه كبرا، فاطمه زهرا (س) در خطبه خود به اين نكته اشاره مى‌نمايد كه «اطاعت ما موجب نظام ملّت و امامت ما وسيله امان از فرقت است.»[٢]

به عبارت ديگر قطعاً امامت اهل بيت (ع) همان امان مردم از تفرقه است و اگر على (ع) را به امامت مى‌پذيرفتند، دچار تفرقه نمى‌شدند و به گردهمايى مختلف و متفاوت تبديل نمى‌گرديدند.

از آنجا كه عملًا اين تفرقه صورت پذيرفت و اكنون نيز ادامه دارد، تنها راه خلاصى يافتن از آن نيز امامت اهل بيت (ع) است.

اميرمؤمنان (ع) در طى كلامى به روز اين واقعه دردناك در احوال امّت اسلامى اشاره مى‌نمايند: «ياد كنيد آن زمان را كه شما اندك، مشرك، كينه‌جو و متفرّق بوديد و خداوند به وسيله اسلام بين شما الفت ايجاد كرد و آنگاه به كثرت و اجتماع گراييديد، پس ديگر بار متفرّق نشويد و نسبت به يكديگر كينه‌جويى ننماييد.»[٣] امّا امّت اسلامى پس از اتّحاد، متفرّق و پس از مهرورزى به كينه‌جويى گراييد.

هم‌اكنون كه ما در عصر جاهليّت دوم زندگى مى‌كنيم، مسلمانان عرب و غير عرب و حكومت‌ها و دولت‌ها از يكديگر متفرّق و هر يك از ديگرى دورى مى‌جويد. روايات اهل بيت (ع) اشاره بر اين موضوع دارد كه اين رويدادها از نشانه‌هاى نزديك بودن قيام مقدّس امام مهدى (ع) به خصوص در «عراق»، پايتخت و مقرّ دولت ايشان، دولت عدل الهى خواهد بود. از ابى‌بصير از امام باقر (ع) روايت شده كه فرمودند: «به ناگزير بنى‌فلان در آنجا حكومت خواهند كرد، آنگاه اختلاف پيدا كرده، حكومتشان متفرّق و اميدشان پراكنده خواهد شد.»[٤]

روايت بالا نيز از دلايل وجود اختلاف كلمه و شكستن صف واحد مسلمانان در آخرالزّمان يا همان عصر جاهليّت دوم است.

مظهر دوم: اختلاف‌

قبايل عرب در ايّام جاهليّت، دائماً با يكديگر در اختلاف بودند و بر هيچ رأى واحدى متّفق نمى‌شدند و دشمنى و كينه‌توزى، چهره اين عصر را سياه كرده بود. اكنون ما نيز در عصر جاهليّت دوم شاهد اختلاف مسلمانان در ميان خويش هستيم. حاكمان كشورهاى عربى در هيچ موضوعى با هم اتّفاق‌نظر ندارند، به گونه‌اى كه يكى از بزرگان عرب از اين وضعيّت ناگوار اين گونه تعبير مى‌نمايد: اعراب بر اين موضوع توافق نموده‌اند كه بر سر هيچ موضوعى توافق نكنند.

از رسول خدا (ص) روايت شده است كه: شما را بشارت مى‌دهم كه مهدى در هنگام بروز اختلافات و تزلزل‌ها در امّت اسلامى برانگيخته مى‌شود.[٥]

در روايت ديگرى مى‌فرمايد: «شما را سه بار به مهدى بشارت مى‌دهم كه در هنگام وجود اختلافات بين مردم ظهور مى‌كند.»[٦]