و امام (ع) براى برچيدن آن اقدام خواهد نمود. حقيقت اين است كه در روايات ذكر شده، چيز غريبى وجود دارد. اگر سخن امام باقر (ع) در روايت اخير را مورد ملاحظه قرار دهيم به عبارت «حتّى يظهر الاسلام» برمى‌خوريم. معناى اين عبارت اين است كه قبل از ظهور حضرت مهدى (ع) اسلام رو به محو شدن و مندرس گشتن خواهد رفت و فضل خداوند به وسيله خروج حضرت مهدى (ع) شامل حال مردم و جامعه خواهد گرديد و از آن جلوگيرى خواهد نمود.

همچنين از روايت ياد شده آشكار مى‌گردد كه در دوره غيبت امام مهدى (ع) كه از آن به الهدنة تعبير مى‌گردد، اساس زندگى مردم همان جاهليّت دوم است، كه‌

امام مهدى (ع) پس از ظهور، امور تحريف شده و قوانين وضع شده‌اى را كه خداوند هيچ سلطانى براى آن قرار نداده است، باطل نموده و دين حقيقى اصيل و فرامين اصلى قيّم را براى اتمام نور الهى، با وجود كراهت مشركان، به منصه ظهور خواهد رساند.

بحث خود را با روايتى از اميرمؤمنان (ع) به پايان مى‌بريم. ايشان فرمودند: «اى مردم به علم يقين بدانيد آن كس كه با جاهليّت مرسوم در ميان شما به استقبال قائم ما برود، با آن كس كه با جاهليّت اوّل، به استقبال رسول خدا (ص) رفت، تفاوتى ندارد و دليل آن اين است كه در آن روز همه بر رسم و روش جاهليّت زندگى خواهند كرد، مگر آن كس كه مورد رحمت خداوند قرار گيرد.»[١]

پى‌نوشت‌ها:

منبع: كتاب عصر الجاهلية فى آخرالزّمان.

[١]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٥٤.

[٢]. سوره احزاب (٣٣)، آيه ٣٣.

[٣]. سوره فتح (٤٨)، آيه ٢٦.

[٤]. العقل و الجهل فى الكتاب و السنّة، محمّد رشيد، ص ٢٧٣.

[٥]. مستدرك الوسائل، ج ١٨، ص ٢٠٩؛ عوالى اللالى، ج ١، ص ١٧٦.

[٦]. بحارالأنوار، ج ٥٢، ص ٣٦٢؛ غيب- نعمانى، ص ٢٦٩.

[٧]. الكافى، ج ٨، ص ٣٠٧؛ العدد القويّه، ص ٨١.

(٨). بحارالأنوار، ج ٢٢، ص ١٨٩؛ تفسير قمى، ج ٢، ص ١٩٣.

(٩). بحارالأنوار، ج ٥٣، ص ١٧٥؛ احتجاج، ج ٢، ص ٤٩٥.

(١٠). كتاب سليم، ص ٧١٥.

[١١]. المنجد، ج ١، ص ١٠٨.

[١٢]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٩.

[١٣]. سوره انبياء (٢١)، آيه ٧٣.

[١٤]. سوره سجده (٣٢)، آيه ٢٤.

[١٥]. سوره مائده (٥)، آيه ٣٥.

[١٦]. بحارالأنوار، ج ٢٩؛ اعلام الورى، ص ١٥٩.

[١٧]. سوره فتح (٤٨)، آيه ٢٦.

(١٨). بحارالأنوار، ج ٢٩، ص ١٩٧.

(١٩). مستدرك الوسائل، ج ١٨، ص ١٨٤.

(٢٠). بحارالأنوار، ج ٣٥، ص ٤٩.

[٢١]. همان، ج ١٨، ص ١٧٦.

[٢٢]. همان، ج ٥١، ص ٧٣.

[٢٣]. الكافى، ج ٤، ص ٥٥٩.

[٢٤]. تهذيب الاحكام، ج ٦، ص ١١٣؛ مفاتيح الجنان، ص ٥٣٢.

[٢٥]. بحارالأنوار، ج ٢٩، ص ٢٢٣.

[٢٦]. همان، ج ٥٣، ص ٦٦.

[٢٧]. همان، ج ٨، ص ١٢؛ تفسير قمى، ج ٢، ص ٣٠٣.

[٢٨]. كافى، ج ١، ص ٣٤١.

[٢٩]. سوره ملك (٦٧)، آيه ٣٠.

[٣٠]. كمال الدّين و تمام النّعمه، ص ٣٢٠.

[٣١]. بحارالأنوار، ج ٥٢، ص ٣٨١؛ وسائل الشّيعه، ج ١٥، ص ٧٧.