كتاب مزبور كه از تبويب مناسبى برخوردار است مطالب ارزنده اى درباره نام و نسبت حضرت مهدى، عليه السلام، بشارت به وجود مقدس ايشان، تولد و نهان زيستى كوتاه مدت و نايبان چهارگانه و ديداركنندگان ايشان در آن ايام، يبت بلندمدت و ديدار كنندگان حضرتش در اين ايام، طول عمر و علائم ظهور آن وجود مقدس، متمهديان، نحوه ظهور و استيلاى ايشان بر قدرتهاى روزگار ظهور، جامعه عصر ظهور، زمامدارى و پايان عمر مباركشان را به خوانندگان ارايه مى‌نمايد.

كتاب با استفاده از تجربيات كتب قبلى، از منابع ارزنده و دست اولى برخوردار است و به همت ناشر محترم و ذوق و سليقه وافر ايشان به نحو آراسته و پاكيزه اى حروف نگارى و صفحه آرايى شده و با فهرستهاى متعدد تكميل گرديده است.

از جمله خصوصيات كتاب و روش مؤلف چنين است كه تقريبا اكثر احاديث و اخبار مربوط به حضرت مهدى، عليه السلام، را آورده و سپس آنها را تحليل و بعضا تاويل و تفسير مى‌كند. اما كمتر حديثى را از حيث رجال سند مورد بررسى قرار مى‌دهد. هر چند كه اتكا بر اخبار، روش اصلى مؤلف محترم است اما نكته در خور توجه آن كه در همين چارچوب نيز سعى بر ارايه منطقى روايت و يا تاويل عقلانى آن مى‌نمايد. در بخش «زندگى جامعه در عصر ظهور»[١] مباحثى مطرح شده است كه بعضا از پشتوانه روايى و استدلالى محكم و روشنى برخوردار نيست و بيشتر نظر مؤلف محترم در قالب سطورى حماسى مطرح شده است.[٢]

در فصل نشانه‌هاى ظهور مطالب چندى با اتكا بر برخى روايات در زمينه علايم ظهور امام زمان، عليه السلام، بيان شده است.

اما بايد توجه داشت علاوه بر آنكه اعتبار و سنديت برخى از اين روايات قابل تأمل است، به تعبير برخى بزرگان، بسيارى از شرايط و يا علايم ظهور قطعى نيست و بدايى و تغيير يافتنى است. زيرا چه بسا، مردم با توجه به اين شرايط خود را در زمان امكان ظهور احساس نكنند در حاليكه توجه مستمر به امام، عليه السلام، و درخواست ظهور ايشان به هيچ وجه نبايد محدود به شرايط و اوضاع خاص باشد. اين امرى است كه تنها به اراده خداى يكتا بستگى دارد و لذا بايد تحقق آن را از مشيت الهى بى‌آنكه مانعى در كار باشد، درخواست نمود. از مهمترين مباحث درباره امام عصر، عليه السلام، بعد از شناخت آن حضرت، آشنايى با تعهدات و وظايفى است كه در قبال ايشان داريم. اين تعهد و عمل به آن در عنوان «انتظار» خلاصه مى‌شود و درك و تحليل عميق آن، بويژه شناخت دوران غيبت- كه خود ابتلايى بزرگ براى بشر بوده است- براى هر مؤمنى ضرورت دارد. اما به نظر مى‌رسد كه موضوع اساسى و مهم «انتظار». بيان وظايف مسلمانان در عصر غيبت از جمله مباحث ناگفته اين كتاب است. بر اين نكته بايد فقدان بحث مهم «ضرورت شناخت مهدى، عليه السلام» در اوايل كتاب و موضوع «توقيعات مباركه امام» را نيز بيفزاييم.

به هر حال، در مجموع كتاب از روح و طراوت ويژه اى برخوردار است كه قطعا برخاسته از شيفتگى مؤلف و مترجم محترم به ساحت مقدس امام عصر، عليه السلام، است. بدين سبب مطالعه كتاب مزبور براى طالبان معرفت امام غايب، قطعا مفيد و سودمند است همانند اثر ديگر مرحوم سيد محمدكاظم قزوينى درباره زندگى حضرت فاطمه زهرا، سلام الله عليها، و شهادت آن بزرگوار به ترجمه همين مترجم محترم قرين معنويت و عرض ارادت به ساحت قدس صمت خواهد بود.

پى نوشتها:

[١]. ر. ك: مطهرى، مرتضى، جامعه و تاريخ.

[٢]. ر. ك: دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٢، ص ١٣٤- ١٣٦.

[٣]. ر. ك: دائرة المعارف جهان نوين اسلام(miv) ج ١، ص ٤٤٠ تا ٤٤٢.

[٤]. ر. ك: سوره اعراف (٧)، آيه ١٥٧.

[٥]. مجله ارغنون، ش ٥ و ٦، مقاله عيسى مسيح و اسطوره شناسى، ص ١٠٩ تا ١٣٩.

[٦]. براى آشنايى بيشتر ر. ك: مهدى پور، على اكبر، كتابنامه حضرت مهدى، عليه السلام، اين كتابنامه مشتمل بر معرفى بيش از ٢٠٠٠ عنوان كتاب مستقل به زبانهاى مختلف است كه در دو جلد و ٨٠١ صفحه منتشر شده است.

[٧]. سوره بقره (٢)، آيه ١٤٦.

[٨]. فصل ٢١، ص ٦١٣ تا ٩٦٥٥. براى آشنايى بيشتر در اين زمينه ر. ك: الصدر، محمد، تاريخ، بعدالظهور.

[٩]. براى آشنايى بيشتر در اين زمينه ر. ك: الصدر، محمد، تاريخ، بعد الظهور.

\*. مقاله حاضر برگرفته از كتاب ماه، دى ماه ١٣٧٦ است.