يكى از امور ضرورى دين حنيف اسلام و يكى از موضوعاتى كه در آيات متعددى از كتاب عزيز بدان اشاره شده و در نت‌شريف نيز روايات متواترى در مورد آن وارد شده است، موضوع «مهدى موعود»، عليه السلام، است و امت اسلام، با مذاهب مختلف و ديدگاههاى متفاوت، در اعتقاد به ظهور مهدى از آل محمد، صلّى الله عليه و آله و سلّم، در آخرالزمان، براى پر كردن زمين از عدل و داد، بعد از آنكه از ظلم و ستم آكنده شده، وحدت نظر دارند.

در هر حال اين موضوع در مجموعه اعتقادات اهل اسلام تا بدان حد از ضرورت رسيده كه جز اهل لجاج و كسانى كه بدون دليل سخن مى‌گويند، كسى با آن مخالفت نكرده است.

كتابها و رساله‌هايى كه در اثبات ظهور مهدى، عليه السلام، و اينكه او از فرزندان فاطمه، عليها السلام، است، نوشته شده‌اند بسيار فراوان و متنوع‌اند و نويسندگان دانشمند شيعه و اهل سنت در اين زمينه قلم زده‌اند.

مهدى در قرآن‌

در قرآن كريم آيات متعددى در شان مهدى، عليه السلام، وارد شده است، البته بايد توجه داشت كه باطن اين آيات و يا به عبارتى تاويل آنها به آن حضرت اشاره دارد، نه تنزيل آنها.

رسول خدا، صلّى الله عليه و آله و سلّم، مى‌فرمايد:

«ما فى‌القرآن آية الا و لها ظهر و بطن‌[١] هيچ آيه‌اى از قرآن نيست مگر اينكه براى آن ظاهر و باطنى است.

امام باقر، عليه السلام، نيز در پاسخ كسى كه در همين زمينه از ايشان پرسش كرده بود، فرمود:

«ظهرها تنزيلها و بطنها تاويلها»[٢]

ظاهر هر آيه تنزيل آن و باطن هر آيه تاويل آن است.

«بطن» و «تاويل» عبارت از مفهوم عامى است كه بعد از جدا كردن آيه از خصوصياتى كه آن را در برگرفته، به دست مى‌آيد، به گونه‌اى كه آيه در گذر ايام قابليت انطباق بر موارد مشابه با مورد نزول را پيدا كند. و اين همان چيزى است كه ماندگارى و فراگيرى قرآن را در عين جاودانگى آن تضمين مى‌كند.

ترديدى نيست كه براى قرآن دو نوع دلالت وجود دارد: يكى دلالتى كه بر حسب ظاهر آن و بر اساس شان نزول آيه به دست مى‌آيد، و ديگرى دلالتى كه عام و فراگير است و قابليت انطباق بر موارد مشابه را، بر حسب آنچه در طول زمان پيش مى‌آيد، داراست. به واسطه همين نوع دلالت است كه قرآن تا ابد زنده است و در همه زمانها شفابخش‌