ظهور موعود الهى و منجى بشر متضمن دو عنصر اساسى و به هم پيوسته است: زمان دوران اين تحول در رويداد جهانى (آخرالزمان) و وجود شخص منجى و متكفل اين امر عظيم (امام مهدى، عليه السلام).

«آخرالزمان» اصطلاحى است در فرهنگ اديان بزرگ دنيا، به معناى آخرين دوران حيات بشر و قبل از برپايى قيامت. در فرهنگ اسلامى، آخرالزمان هم دوران نبوت پيامبر اكرم، صلى الله عليه وآله، تا وقوع قيامت را شامل مى‌شود و هم دوران غيبت و ظهور مهدى موعود، عليه السلام، را. در دوران معاصر، عده اى از مفسران و متفكران مسلمان از قبيل: مرحوم علامه طباطبايى، استاد شهيد مرتضى مطهرى، سيد قطب، محمد رشيدرضا، شهيد سيد محمدباقر صدر و ... با اتكا به آياتى از قرآن كريم (اعراف: ١٣٨، انبياء: ١٠٥، صافات: ١٧١ و ١٧٢) استخلاف انسان در زمين، فرمانروا شدن نيكوكاران زمين (وراثت صالحان) و پيروزى حق بر باطل را به رغم جولان دائمى باطل به عنوان سرنوشت آينده بشر مطرح كرده اند و آيات و روايات مربوط به تحولات آخرالزمان را بيانگر نوعى فلسفه تاريخ مى‌دانند و به اعتقاد ايشان، عصر آخرالزمان عبارت است از دوران شكوفايى تكامل اجتماعى و طبيعى نوع انسان، چنين آينده اى امرى است محتوم كه مسلمانان بايد انتظار آن را داشته باشند و نبايد منفعل و دلسرد به «حوادث واقعه» بنگرند، بلكه با حالتى پر نشاط و خواهان صلاح جامعه انسانى و آگاه از تحقق اهداف تاريخى انتظار، بايد سرشار از اميد، آمادگى و كوشش در خور اين انتظار مقدس باشند. در چارچوب اين برداشت، آخرالزمان قطعه معينى از تاريخ نوع انسان است كه او بايد در آن حركت تكاملى تدريجى خود را تا تحقق وعده الهى ادامه دهد.[١] در حاليكه در كتب علماى متقدم همچون «كمال الدين» شيخ صدوق و «كتاب الغيبه» شيخ طوسى، رحمة الله عليه، چنين تفسيرى از تاريخ نبوده و تحولات آخرالزمان امرى است غير عادى كه در آخرين بخش از زندگى نوع انسان واقع مى‌گردد و به تحولات قبلى جامعه انسانى مربوط نمى‌شود.[٢]

در نظر متاخران بينا بودن در مورد «نشانه‌هاى زمان» و ارزيابى رخدادها، در پرتو پيشگوييهاى آخرالزمانى كه در جامعه جريان دارد، ضرورى است.[٣] كما اينكه بسيارى از انديشمندان بر اين باورند كه جامعه انسانى اينك در آخرين مرحله غفلت از «ذات» و در اوج تحمل «جوهر مادى» و «كميت منطوى در كثرت» قرار دارد، و معتقدند هر چه بشر پيشتر مى‌رود؛ درك جمعى او از خير و عدل مطلق مفهوم تر و شفاف تر مى‌گردد.

شناخت «آخر الزمان» يا فرجام شناسى(Eschatologie) در اديان يهود، مسيحيت و زرتشتى نيز حائز اهميت است.

با عنايت به آنچه بيان شد، «آخر الزمان» پايان همه چيز نيست، بلكه ترميم جهان است. گويى جهان‌