پنج رساله اعتقادى - الخواجة نصير الدين الطوسي؛ العلامة الحلي؛ الشيخ البهائي؛ عزّالدين الآملي - الصفحة ٥٧٢ - ركن پنجم در معاد
عقاب ضرورى است به اهانت كه مكلف مستحقّ آن باشد، به سبب كفر و معصيت، و هر مكلف كه از دنيا بيرون رود اگر مبرّا از جميع گناهان كبيره باشد مستحقّ ثواب باشد و مخلّد در بهشت بماند، و ثواب نفعى است دائمى با تعظيم و اجلال كه مكلّف مستحقّ آن باشد به جهت ايمان و طاعت، و اگر گناه كبيره كرده باشد اما با توبه از دنيا بيرون رود يا شفيعى او را شفاعت كند، يا حقّ تعالى از فضل خود گناه او را عفو كند آنكس نيز مستحقّ ثواب باشد و مخلّد در بهشت بماند، و اگر هيچ از اين سه واقع نشود مستحقّ عقاب باشد به جهت گناهان، مستحقّ ثواب باشد به جهت ايمان پس اوّل آنجا به سبب ايمان و اعتقاد درست كه داشت. امّا مىبايد دانست كه هر گناهى كه حقّ غير باشد مثل خون ناحقّ، و ظلم، و غصب أموال، و دشنام دادن كسى را، و غيبت كردن و مانند آن را عفو و شفاعت نمىباشد و به توبه زايل نمىشود، بلكه در دنيا اداء مىبايد كرد، يا حلالى مىبايد طلبيد، و اگر در دنيا حلالى حاصل نشود در آخرت عوض مىبايد داد.
[٤٤] مسأله: توبه كردن از معصيت واجب است، زيرا كه توبه دفع ضرر معصيت مىكند كه آن عقاب است، و دفع ضرر از نفس با قدرت و اختيار واجب است، آنكه خداى تعالى أمر كرد به توبه چنانكه فرمود: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً)[١] يعنى توبه كنيد به خداى تعالى توبهاى سودمند، و امتثال أمر خداى تعالى واجب است. پس توبه واجب باشد.
و توبه آن است كه كسى ترك معصيت كند و پشيمان شود از هر معصيت كه كرده باشد، و قصد كند كه هرگز معصيت نكند، پس اگر آن معصيت شرب خمر باشد يا مانند آن از آن توبه كند بر اين وجه كه گفته شد، و ترك نماز باشد و مثل آن به توبه تنها از آن كافى، نباشد بلكه با توبه قضاء نيز بايد كرد.
و اگر آن معصيت إظلال مردمان باشد از آنها توبه كند، و آنها را كه گمراه كرده باشد بازگرداند، و اعلام كند كه آن باطل بود.
و اگر توبه از حق الناس باشد مثل منع زكاة و خمس، با وجود توبه گذشته را اداء بايد كرد.
و اگر معصيت غيبت و يا مانند آن باشد توبه از آن و از آنكس حلالى حاصل كند.
و اگر غصب اموال و دزدى و مانند آن باشد، توبه كند، و آن مال را اداء كند و به آنكس يا وارث آنكس حلالى حاصل كند.
و اگر مثل قتل و جرح باشد از روى عمد، توبه كند، و خود را به خونخواه تسليم كند تا قصاص يا ديت بگيرد يا عفو، در آخرت آن كشته را عوض خواهد داد.
[١]. التحريم: ٨