پنج رساله اعتقادى - الخواجة نصير الدين الطوسي؛ العلامة الحلي؛ الشيخ البهائي؛ عزّالدين الآملي - الصفحة ٥٦٩ - ركن چهارم در بيان امامت

از رعيّت است به جهت خلق،[١] نفاق و عداوت و مخالفت مى‌ورزند، و امتثال و اطاعت آن حضرت نمى‌كنند، و با وجود اين قصد آن حضرت و اهل بيت و موالى و شيعه وى مى‌كنند، پس از اين جهت غائب است، و چون عذر بر طرف شود ظاهر شود و روى زمين را به عدل بيارايد، چنانكه در أحاديث و أخبار تفصيل اين معنى و كيفيت ظهور و سلطنت آن حضرت وارد شده است.

«عجّل اللّه دولة سلطنته و ظهوره، و رزقنا اقتباس نوره، و جعلنا ممّن يجاهد لديه و يستشهد بين يديه».

[٤٣] مسأله: بدان كه هركس امام به حقّ بعد از حضرت رسول اللّه- صلى اللّه عليه و آله- بلا فصل أمير المؤمنين على على السلام را داند او را شيعه خوانند، و هركس بعد از حضرت پيغمبر- صلى اللّه عليه و آله- ابو بكر ... را داند او را سنّى گويند، و مذهب سنيان آن است كه خلفاى حضرت پيغمبر- ٦- چهارند و بعد از ايشان خليفه نيست تا ظهور مهدى، و نزد ايشان آن است كه حضرت مهدى متولّد خواهد شد، و بعد از آن ظاهر خواهد شد.

و مذهب كيسانيّه‌[٢] آن است كه بعد از حضرت رسالت‌پناه- ٦- حضرت أمير المؤمنين على است، و بعد از وى محمد بن الحنفيّة، و مى‌گويند كه غائب است و ظاهر خواهد شد و مهدى آخر الزمان اوست.

و زيديّه مى‌گويند كه امام بعد از حضرت أمير المؤمنين على، زيد- پسر امام زين العابدين- و هركه از نسل حضرت فاطمه- ٣- باشد، و دعوى امامت كند، و خروج كند و متّصف به علم و زهد باشد، در مذهب زيديّه امام است و شروط امامت در نزد ايشان پنج چيز است، و در مذهب ايشان تعدّد امام در يك زمان جائز است.

و ناووسيه‌[٣] أمير المؤمنين، و امام حسن، و امام حسين، و امام زين العابدين، و امام محمد

[١]. اين گفتار بر طبق نظريه شيخ طوسى( ره) است كه معتقد است تنها علت غيبت امام زمان( ع) همانا خطر جانى است كه زندگى طبيعى در ميان مردم او را تهديد مى‌كند، طوسى در اين باره در فصل پنجم كتاب( الغيبة) خود مى‌گويد:

« لا علة تمنع من ظهوره الّا خوفه على نفسه من القتل، لانّه لو كان غير ذلك لما ساغ له الاستتار، و كان يحتمل المشاق و الاذى»

[٢]. اين فرقه به كيسان كه همان مختار بن أبى عبيدة الثقفى- انتقام‌گيرنده كشتگان واقعه كربلاء رحمة الله عليه- است نسبت داده مى‌شود، و پيروان او نيز به مختاريه مشهورند، اينان معتقدند امام پس از شهادت حسين بن على( ع) محمد بن الحنفيّة فرزند أمير المؤمنين( ع) مى‌باشد.

[٣]. اين فرقه به شخصى ناووس نام از اهالى بصره نسبت داده مى‌شود، اينان معتقدند كه شخص حضرت امام جعفر بن محمد الصادق( ع) مهدى موعود و امام آخر الزمان بوده و هم اكنون زنده است و هنگامى كه خداوند اراده نمايد ظهور خواهد كرد.