سفارت انگلستان كشيده شدند و بدين‌سان مسئله مشروطه به‌عنوان خواست عمومى مطرح شد و حال‌آنكه فهم درستى از آن وجود نداشت. همچنين در توطئه‌اى آشكار، نامه سوم مشروطه كه در آن واژه «اسلامى» از عنوان مجلس حذف شده بود، تأييد گرديد و به‌جاى آن، فرمان دوم كه دربردارنده واژه اسلام بود، به‌دروغ براى مهاجران قم فرستاده شد.

درپى اين جريانات، اختلاف در صف واحد ملت و علما شكل گرفت و روشنفكران غرب‌زده كه خواهان تغييرات در چارچوب شرع اسلام بودند، اين مبارزه را به نفع خود پايان دادند و با حذف علما- اعم از مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواه- زمام امور را در مسير تحقق ترقى غربى به‌دست گرفتند. اعدام شيخ فضل‌الله نورى و ترور آيت‌الله بهبهانى در همين راستا صورت گرفت.

همان‌گونه كه گفته شد، جريان روشنفكرى در ايران عمدتاً متأثر از دنياى غرب بود و عوامل متعددى نيز در شكل‌گيرى و تداوم آن تأثير داشت. روشنفكران اين عصر غالباً به ميزانى كه به غرب روى كرده بودند، از فرهنگ خودى و مذهب خويش روى‌گردان شدند و تحت‌تأثير مشروطه‌خواهى، ناسيوناليسم و سكولاريسم، گذشته فرهنگى خود را نفى نمودند. اين افراد از حيث وابستگى سياسى به دو گروه وابسته و غيروابسته تقسيم مى‌شدند. بديهى است كه وابستگان، برخى از مقام‌هاى عالى‌رتبه دولتى بودند كه از نظر خانوادگى، فرهنگى و خدمت شغلى به دربار وابسته بودند. گفتنى است عده ديگرى از اين گروه در احزاب و پاره‌اى نيز در مجلس و كابينه فعاليت داشتند.

بدين‌ترتيب، شبه‌ترقى غرب‌گرا در اواخر عصر قاجار بر مشروطيت تسلط يافت و مبارزه با فرهنگ و هويت بومى ايرانى را در راستاى ترقى مورد نظر خود در دستوركار قرار داد. شعار «از فرق سر تا نوك پا بايد فرنگى شود» و نفى هرآنچه خود داريم، مهم‌ترين نگره اين گروه بود. در هر حال چنين وضعيتى مشروطه را با مشكلات بسيارى روبه‌رو كرد و سرانجام آن را به شكست كشانيد. اما با اين همه، الگوى ترقى غربى و گرايش به غرب و استفاده از مظاهر تمدن غرب در عصر پهلوى، در سطح روشنفكران و دولتمردان ظهور كرد.