جنگ‌هاى نامنظم» در جبهه‌ها با مديريت دكتر مصطفى چمران و حضرت آيت‌الله خامنه‌اى نخستين هسته‌هاى مقاومت سازمانى در برابر نيروهاى مهاجم در عراق را بنيان‌گذارى نمود، ولى گستردگى حملات، انسجام بيشترى را مى‌طلبيد.

تمركز قوا و دفاع از حمله خارجى، موانع داخلى را براى انسجام بيشتر مرتفع نمود. در اين مسير، مخالفان به تجميع قواى خود پرداختند و بدين‌سان ناسازگارى‌ها آشكارتر شد؛ آن‌گونه كه هنگام طرح بى‌كفايتى سياسى بنى‌صدر در مجلس (خرداد ١٣٦٠)، گروه‌هاى مجاهدين خلق، پيكار، رنجبران و اقليت‌هاى ديگر، حملات وسيعى براى جلوگيرى از كار مجلس تدارك ديده بودند كه اين خود به‌نوعى اعلان مبارزه مسلحانه بود. با كنار رفتن بنى‌صدر، موضوع انحلال و ادغام نهادهاى انقلابى- كه با فشار گروه‌هاى مرتبط با او انجام مى‌گرفت- كم‌رنگ شد و نيروهاى دفاعى، انسجام بيشترى يافتند، اما متأسفانه در واكنش به اين بركنارى، موجى از ترورها ازسوى نيروهاى طرف‌دار بنى‌صدر صورت گرفت كه در جريان آن بسيارى از نيروهاى انقلابى به شهادت رسيدند.

پس از آن حضرت آيت‌الله خامنه‌اى به‌عنوان سومين رئيس‌جمهور ايران انتخاب شد و عمليات گسترده بيت‌المقدس براى آزادسازى خرمشهر آغاز گرديد كه درنتيجه آن، خرمشهر در سوم خرداد سال ١٣٦١ آزاد شد و بدين‌گونه نقطه‌عطفى در تاريخ جنگ پديد آمد. همچنين با وجود ترورهاى هدفمند و تلاش‌هاى حاصل از آن، با هدايت امام (قدس سره)، جنگ ماهيت دفاعى پيدا كرد و ازاين‌رو هرچند ترورها صدمات سنگينى را وارد آورد، اما عملًا بر پيوستگى و انگيزه مقاومت و تقدس دفاعى افزوده شد.

بدين‌ترتيب با تعريف جديد از قدرت و مديريت دفاع مقدس ازسوى حضرت امام (قدس سره)، نتايج از پيش تعيين‌شده حاميان و عاملان جنگ محقق نشد؛ تا جايى‌كه آنان را به تجديدنظر درباره ارزيابى خود واداشت. در اين جنگ مرورى بر اظهارات بهره‌جويان از جنگ، تلخى تغيير موازنه به نفع ايران را به‌خوبى روشن مى‌كند.

در هر حال، با وجود خسارت‌هاى فراوانى كه در جنگ به نظام نوپاى انقلابى وارد گرديد، جنگ تحميلى عملًا به عرصه‌اى براى پويش و شكوفايى فرهنگ اسلامى در ايران بدل شد.