درآمدى تحليلى بر انقلاب اسلامى ايران - عيوضى، محمد رحيم؛ هراتى، محمد جواد - الصفحة ١٨٩
آن نيز فزونى مىيابد.
با توجه به جامعه هدف، شايعات گوناگونى ايجاد مىشود؛ مانند شايعات تفرقهافكن،[١] هراسآور،[٢] اميدبخش،[٣] آتشين،[٤] خزنده،[٥] دلفينى[٦] و يا غواصى. در شايعهسازى از تاكتيكهاى گوناگونى مانند تسطيح، همانندسازى و برجستهسازى (بزرگنمايى) نيز استفاده مىشود.
٤. كلىگويى: محتواى واقعى بسيارى از مفاهيمى كه ازسوى رسانههاى غربى مصادره و در جامعه منتشر مىشود، مورد واكاوى قرار نمىگيرد. توليدات رسانههاى غربى در دو حوزه سياست داخلى و خارجى، مملو از مفاهيمى مانند جهانى شدن، دموكراسى، آزادى و حقوق بشر است؛ مفاهيمى كه بدون تعريف و توجيه مشخص، درجهت اقناع مخاطبان در زمينهاى خاص بهكار گرفته مىشود.[٧]
[١]. در اين نوع شايعه سعى مىشود در موانع دشمن ايجاد شكاف نمايند و با بيان تشنجات بين افرادِ دشمن، آنها را ضعيف كنند. اين نوع شايعه در بازىهاى سياسى كاربرد وسيعى دارد.
[٢]. در اين نوع شايعه با اعلام كشتههاى وسيع و پخش آن در بين نيروهاى دشمن مىتوان نااميدى را در بين آنها افزايش داده و آنها را ضعيف نمود.
[٣]. اين نوع شايعات باعث ايجاد روحيه و انسجام در بين نيروهاى خودى شده و كاربردى وسيع دارد.
[٤]. شايعهاى است كه يكباره شكل مىگيرد، همه جامعه را تحتالشعاع قرار مىدهد و اثرى كوتاهمدت دارد. كاربرد اين نوع شايعه بيشتر در زمان جنگ نظامى است. استفاده از آمار و ارقام و بزرگ نشان دادن آنها، مسير شايعات آتشين است. بهمعناى ديگر شايعات آتشين با ارقامى بسيار بزرگ ولى فقط در يك مقطع وارد مىشوند. تأثير آنها عظيم است ولى مقطعى است.
[٥]. شايعاتى هستند كه مرحله به مرحله مىتواند مسير يك شايعه را در ذهن افراد يك جامعه طراحى كند. اين شايعات درازمدتتر از شايعات آتشين هستند و پيچيدگىهاى بيشترى دارند. سوءاستفادههاى مالى و فساد در دستگاههاى ادارى- مالى و رسوايىهاى مالى از جمله اين شايعات هستند.
[٦]. به نوعى از شايعات گفته مىشود كه به تناسب زمان، آشكار مىگردد و بلافاصله پس از تأثيرگذارى براى مدتى پنهان مىشود و دوباره با ايجاد زمينه و انگيزه، خود را آشكار مىكند. به گفته پستمن، اين شايعات، شايعات غواصى مىباشند. در اين نوع شايعه از آنچه كه در گذشته اتفاق افتاده در زمانهايى كه كاربرد آن اقتضا مىكند، استفاده مىكنند.
[٧]. محمدى نجم،« جنگ روانى»، فصلنامه عمليات روانى، سال سوم، ش ٩.