مضافاً بر این که عقیده فرقه امامیه در رابطه با مهدی منتظر(علیه السلام)مستند به یک واقعیت ثابت تاریخی است و این که حضرت مهدی(علیه السلام)دوازدهمین تن از پیشوایان اهل بیت(علیهم السلام)می باشد امری است که در تاریخ به اثبات رسیده است. تاریخ نویسانِ مذاهب مختلف اسلامی حتی ولادت مخفیانه آن حضرت را از حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام)در کتاب های خود ثبت نموده و دانشمندان مذاهب مختلف اسلامی، - حتی آنان که باور ندارند وی همان مهدی موعود است - این واقعیت تاریخی را پذیرفته اند، اگر چه تعداد دانشمندان اهل سنّت که تصریح دارند وی همان مهدی موعود است نیز کم نیست[١].

حاصل تحقیق

حال به آخرین قسمت از بحث خود که همان ثبت نتایج حاصل از این بحث می باشد رسیده ایم:

١. اصل نظریه ایمان به آمدن مصلح جهانی در آخرالزمان و برپا شدن دولت عدل که سعادت حقیقی را برای همه بشریت محقق می کند به ریشه هایی در فطرت انسان مستند می شود که از غریزه کمال جویی انسان سرچشمه می گیرد، به همین دلیل است که می بینیم جریانات مختلف اندیشه انسانی حتی اندیشه های مادی گرایانه بر حتمیت تحقق این روز موعود اتفاق نظر دارند. اما اندیشه دینی بر اساس تواتر بشارت های آسمانی در کتاب های ادیان مختلف بر این مسأله اتفاق نظر پیدا کرده اند. پس نمی توانیم گمان بعضی از مستشرقان را که این اندیشه را مستند به خرافات و اساطیر کرده اند قبول نمود.

٢. اعتقاد به زندگانی طولانی مهدی موعود در پس پرده غیبت که عقیده مذهب اهل بیت(علیهم السلام)بوده و این عقیده را از اعتقاد اهل سنّت درباره مهدی موعود جدا می کند، چه در اندیشه انسانی که طول عمر مصلح جهانی را از ضروریات می شمارد، و چه در اندیشه دینی که ایمان خود را به مصلح جهانی با ایمان به این که وی پس از غیبتی طولانی باز خواهد گشت پیوند داده است، امری بعید نیست بلکه وقوع غیبت هایی در تاریخ انبیا(علیه السلام)این عقیده را تأیید و پشتیبانی می نماید.

٣. اگر چه ادیان آسمانی بر اصل مسأله ایمان به مصلح جهانی و غیبت قبل از ظهور او اجماع کرده اند، اما این اجماع با اختلاف شدیدی در تعیین هویت و شخص این مصلح همراه شده که این اختلاف ناشی از عوامل چندی است که از میان آن ها می توان به این موارد اشاره نمود:

[١] شیخ قندوزی حنفی در ینابیع المودة بسیاری از دانشمندان اهل سنّت را نام می برد که همگی عقیده دارند مهدی موعود همان پسر امام حسن عسکری(علیه السلام)بوده و او زنده و غایب است چنان که میرزای نوری نیز در کتاب کشف الاستار چهل عالم از اهل سنّت را نام برده و تصنیفات آن ها در این رابطه را نقل نموده است، علامه نجم الدین عسکری در کتاب خود المهدی و الموعود المنتظر(علیه السلام)عند علماء اهل السنّة و الامامیة نیز به همین کار دست زده است سید ثامر عمیدی در جلد اول از کتاب خود «دفاع عن الکافی»، سید امین آملی در جلد ٥ «المجالس السّنیّة» و استاد دُخَیِّل در کتاب «الامام المهدی علیه السلام» نظریات و تصریحات دانشمندان اهل سنّت را در این رابطه گردآوری نموده اند.