شهید سید محمد صدر(رحمه الله)بحثی تفسیری عقیدتی را عنوان کرده است که در آن برای اثبات حتمی بودن ظهور دولت مهدی موعود - عجّل الله فرجه - به همین آیه استناد کرده است[١]. و از آنجا که تخلف مخلوق از هدف خلقتش محال است، تحقق این هدف امری حتمی است. آیه مزبور نیز در رابطه با این هدف، از نوع بشر صحبت کرده است که عبادت حقیقی در عرصه فرد و اجتماع در کل این نوع محقق خواهد گردید و این امری است که در طول تاریخ حیات انسان بر کره زمین یعنی از زمانی که اولین انسان بر این کره نازل گردید تا کنون محقق نشده است. پس باید معتقد باشیم که این امر حتماً در آینده محقق خواهد شد; در دولتی الهی که جامعه توحیدی صالحی را ایجاد کند که عبادت کننده خدا باشد; خدایی که تنها است و هیچ شریکی ندارد. این همان دولت مهدوی است که آیات کریم و به آن اشاره داشته و روایات شریف منقول از فریقین که پیشتر گذشت بر آن تصریح دارند.

٥. از میان رفتن ارتداد از دین حق

خداوند متعال می فرماید: یَأَیهَا الَّذِینَ ءَامَنُوا مَن یَرْتَدَّ مِنکُمْ عَن دِینِهِ فَسوْف یَأْتی اللَّهُ بِقَوْمً یحِبهُمْ وَ یحِبُّونَهُ أَذِلَّةً عَلی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةً عَلی الْکافِرِینَ یجَاهِدُونَ فی سبِیلِ اللَّهِ وَ لا یخَافُونَ لَوْمَةَ لائم ذَلِک فَضلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشاءُ وَ اللَّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ

ای کسانی که ایمان آورده اید، هر کس از شما از دین خود برگردد، به زودی خدا گروهی)دیگر(را می آورد که آنان را دوست می دارد و آنان)نیز(او را دوست دارند.)اینان(با مؤمنان، فروتن،)و(بر کافران سرفرازند. در راه خدا جهاد می کنند و از سرزنش هیچ ملامتگری نمی ترسند. این فضل خداست. آن را به هر که بخواهد می دهد، و خدا گشایشگر دانا است[٢].

مرحوم علامه طباطبایی برای اثبات این که این آیه از عصر ظهور مهدوی سخن می گوید و منظور از ارتداد از دین حق در این آیه باقی بودن بر ظواهر اسلام و در عین حال علاقه مندی به یهود و نصاری و پیروی از آنان در نحوه زندگی در شئون مختلف آن است که امروزه شاهد آن هستیم، بحثی تفسیری قرآنی روایی عنوان کرده است با این مضمون که این همان ارتدادی است که آیات قبل از این آیه، از آن نهی کرده اند; آیاتی که از انحرافی سخن به میان می آورند که قبل از پیروزی مهدوی دامنگیر جهان اسلام می شود[٣].

بنا بر این از ویژگی های عصر دولت مهدوی از میان رفتن ارتداد از دین حق یا پیروی از یهود و نصاری در نحوه زندگی و بازگرداندن مسلمانان به طریقه اسلامی در شئون مختلف زندگی است، و این دقیقاً با سایر خصوصیات عصر مهدوی که آیات سابقه بر آن دلالت دارند، تطبیق می کند.

تاریخ ظهور حضرت مهدی(علیه السلام)

احادیث شریف آورده اند که آن حضرت(علیه السلام)در یکی از سال های فرد قمری[٤]و در روز جمعه ظهور می فرمایند[٥]، و مطابق با آنچه در سایر روایات آمده است خروج آن حضرت در روز شنبه دهم محرم به وقوع خواهد پیوست[٦]، شاید هم بتوان میان این دو تاریخ این گونه جمع کرد که ظهور آن حضرت در روز جمعه باشد و در آن روز در مسجد الحرام خطبه بخواند و خروجش به سمت کوفه در روز شنبه باشد.

مکان ظهور و آغاز قیام آن حضرت(عجّل الله فرجه)

[١] تاریخ الغیبة الکبری/ ٢٣٣ به بعد.

[٢] مائدة/ ٥٤ .

[٣] تفسیر المیزان ٥ / ٣٦٦ ـ ٤٠٠، و ر.ک تفسیر شیخ اسعد بیوض التمیمی در باره همین آیات در کتاب «زوال اسرائیل حتمیة قرآنیة»/ ١٢٠ ـ ١٢٤.

[٤] ارشاد شیخ مفید ٢ / ٣٧٩ و به نقل از آن، الفصول المهمة/ ٣٠٢ اثبات الهداة ٣ / ٥١٤ .

[٥] اثبات الهداة ٣ / ٤٩٦.

[٦] شیخ طوسی، تهذیب الاحکام ٤ / ٣٠٠ و ٣٣٣، سید ابن طاووس، اقبال الاعمال/ ٥٥٨، کمال الدین/ ٦٥٣، غیبت طوسی/ ٢٧٤، مقدسی شافعی، عقد الدرر/ ٦٥، متقی هندی، البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان / ١٤٥.