حضرت مهدی(علیه السلام)در این دوران، از میان شیعیان تعدادی از افراد مورد اعتماد را که دارای ایمانی خالص بودند به عنوان نایبان و وکیلان خود معرفی و تعیین نمودند; این بزرگواران با اجازه و فرمان آن حضرت سازمانی را برای ارتباط با مؤمنان تشکیل دادند که چنانکه گذشت جد بزرگوار امام زمان حضرت امام هادی(علیه السلام)و پیش از وی حضرت امام جواد(علیه السلام)و پس از امام هادی حضرت امام عسکری(علیهما السلام)همگی این سازمان را همچون مقدمه ای برای غیبت آن حضرت تکمیل و تقویت نموده بودند امام عسکری(علیه السلام)آشکارا به توثیق بعضی از اصحاب شناخته شده خود پرداخته و آن ها را به عنوان وکیل خود معرفی می فرمودند. آن حضرت، مثلا در رابطه با عثمان بن سعید عمری که وکیل آن حضرت و بعدها وکیل فرزندش حضرت مهدی و پیش از آن حضرت وکیل حضرت امام هادی نیز بود فرمودند: این ابو عمرو راستگوی امین است. او مورد اعتماد گذشتگان و در حال مرگ و زندگی مورد اعتماد من می باشد، پس هر چه او به شما می گوید از جانب من می گوید و هر چه به شما برساند از جانب من به شما رسانده است[١].

شیخ صدوق اسامی دوازده تن از وکیلان و نایبان حضرت مهدی(علیه السلام)در زمان غیبت صغری را ذکر نموده و سید محمد صدر نیز به استناد آنچه در منابع تاریخی و کتاب های رجالی آمده است نام شش تن دیگر را به این دوازده تن اضافه نموده است[٢]، حضرت امام زمان(علیه السلام)مستقیماً به انتصاب این افراد مبادرت نموده و در رابطه با این مطلب اطلاعیه هایی را که به توقیع معروف است صادر می نمودند. همچنین به وسیله همین توقیعات، از کسانی که ادعای وکالت نموده و در واقع از وکیلان آن حضرت نبودند نفی وکالت می نمودند[٣].

البته در زمان غیبت صغری، نسبت به زمان حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام)در سازمان وکیلان تغییری مهم روی داد و آن تغییر این بود که حضرت مهدی(علیه السلام)منصب جدیدی در این سازمان به وجود آوردند; آن منصب، تعیین وکیل خاص یا سفیر عام میان آن حضرت و مؤمنان بود. و این منصبی بود که در زمان ائمه گذشته نیازی به آن نبود، چرا که در زمان سابق امام، ظاهر و آشکار بود و همه وکیلان می توانستند به هر صورت شده با امام(علیه السلام)ارتباط برقرار نمایند، پس نیازی به وکیل و نایب خاصی که از آن حضرت نیابت نماید نبود. اما عدم ظهور امام(علیه السلام)در زمان غیبت صغری، ایجاد این پست مهم را در این سازمان اقتضا می کرد تا چنین شخصی مرجع خاص مؤمنان باشد; مؤمنانی که در زمان سابق به داشتن یک امام آشکار در یک عصر عادت کرده بودند.

تعیین این وکیل خاص و یا سفیر خاص از جانب حضرت مهدی(علیه السلام)به صورت مستقیم صورت می گرفت و عادتاً به وسیله صدور یک توقیع که به صورت مستقیم تبلیغ و ارائه می گردید به انجام می رسید. چنانکه درباره وکیل اول این کار انجام شد و در بعضی موارد وکیل بعدی از طریق اعلام وکیل سابق مشخص می گردید.

[١] غیبت طوسی/ ٢١٥.

[٢] تاریخ الغیبة الصغری/ ٦٠٩ - ٦٢٨.

[٣] غیبت طوسی/ ١٧٢ - ٢٥٧.