اصول عرفان ناب اسلامى در معارف سجادى - اراکی، محسن - الصفحة ٥٦ - مرحله نخست مرحله ذكر كثير
و نيز در وصف بندگان صالح خدا و پرهيزگاران راستين مىفرمايد:
«إنَّ مِنْ أَحَبِّ عِبَادِ الله إلَيهِ عَبْدَاً أَعَانَهُ اللهُ عَلَى نَفْسِهِ ...».
همانا محبوبترين بنده در پيشگاه خدا، بندهاى است كه خدا او را در پيكار نفس يارى داده است ...
تا آنجا كه مىفرمايد:
«... نَظَرَ فَأَبْصَرَ، وَذَكَرَ فَاسْتَكْثَرَ»[١].
... انديشه كرد و بينا شد، ياد حق كرد و به ذكرفراوان پرداخت.
در اين دو جمله كوتاه به عرفان نظر و عرفان عمل، و در عرفان عمل به مفتاح سلوك كه همان ذكر كثير است اشاره شده است.
و نيز در خطبه صد و نود و سوم از نهج البلاغه در وصف متّقين مىفرمايد:
«يَعْمَلُ الأَعْمَالَ الصّالِحَةَ وَهُوَ عَلى وَجَل، يُمْسِيْ وَهَمُّهُ الشُّكْرُ، وَيُصْبِحُ وَهَمُّهُ الذِّكْرُ ...»[٢].
همواره كارهاى نيك مىكند اما در هراس است، روز را به شب مىرساند و تلاشش سپاس است، بامداد مىكند و همّتش ذكر است ...
امام سجاد (ع) در دعاى معروف به «مناجاة الذاكرين» ضمن تبيين حقيقت ذكر كثير به شرايط و مصاديق و انواع آن اشاره فرموده، و در پيشگاه حضرت حق متعال متضرعانه معروض مىدارد:
[١] . نهج البلاغه، خطبه ٨٧، و در برخى نسخهها: خطبه ٨٦.
[٢] . نهج البلاغه، خطبه ١٩٣، و در برخى نسخهها: خطبه ١٨٤.