معرفت حمد و شكر هر محمود و مشكورى، بر معرفت او توقف دارد، و لذا فتح باب معرفت حمد وشكر الهى به روى بندگان، بر فتح باب معرفت خدا توسط آنان دلالت دارد و چنانچه باب معرفت حق به روى بندگان مسدود بود، باب حمد وشكر او نيز بسته مى‌بود.

اصل سوم: حدود و قلمرو معرفت حقّ‌

از مجموع بيانات و ادعيه امام سجاد (ع) استفاده مى‌شود كه آن معرفتى نسبت به حضرت حقّ كه درب آن به روى بشر گشوده است معرفت حسّى يا ذهنى و تصوّرى بالحد و الرسم نيست بلكه معرفتى از نوع ديگر است كه مى‌توان از آن به معرفت بالاشاره و الاسم تعبير كرد.

معرفتى از خداى متعال كه مى‌توان با ابزار و آلت حسّ و ذهن بدان رسيد معرفت آياتى و اسمائى ذات حق است. حسّ آدمى با ادراك آيات الهى، و ذهن آدمى با ادراك اسماى الهى به نشانه‌هايى از ذات حقّ دست مى‌يابد كه مشير به ذات حقّ متعال است، و معرفت تصديقى به ذات اقدس حقّ متصف به جميع صفات جلال و جمال را نتيجه مى‌دهد.

ذات اقدس حق متعال، كمال مطلق و نا محدود است، و لذا فراتر از آن است كه در دسترس حسّ و وهم و خيال بشر باشد. اين مطلب در قرآن كريم و روايات و ادعيه وارده از معصومين مورد تأكيد فراوان قرارگرفته است، از جمله در دعاى اول از صحيفه سجاديه آمده است:

«الّذِيْ قَصُرَتْ عَنْ رُؤيَتِهِ أبصَارُ النَاظِرِينَ، وَعَجَزَتْ عَنْ نَعْتِهِ أوهَامُ الوَاصِفِينَ».