اصول عرفان ناب اسلامى در معارف سجادى - اراکی، محسن - الصفحة ٥٤ - مرحله نخست مرحله ذكر كثير

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً\* وَ سَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا\* هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَ مَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ كانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً\* تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلامٌ وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً كَرِيماً[١].

اى مومنان! خداوند را بسيار ذكر كنيد. و او را در پگاه و پسين به پاكى بستاييد. اوست آنكه فيض رحمتش را بر شما مى‌فرستد و فرشتگانش [نيز] تا شما را به سوى روشنايى از تيرگى‌ها بيرون بَرَد و با مومنان مهربان و بخشاينده است. درودشان روزى كه به لقاى او رسند «سلام» است و براى آنان پاداشى ارزشمند آماده كرده است.

از اين آيه استفاده مى‌شود: مفتاح سلوك إلى الله ذكر كثير است، و همان است كه آدمى را از ظلمات هجران و ابتعاد از خداى متعال به نور وصل و قرب و لقاء و نظر مى‌رساند. البتّه بايد دانست كه راه ذكر كثير تنها با عرفان ولاء محمّد و آل محمّد صَلَواتُ‌اللَّهِ‌عَلَيْهِم امكان تحقق مى‌يابد. اين نكته را شرح و توضيحى است كه مجالى ديگر مى‌طلبد.

ذكر غير كثير راه به جايى نمى‌برد، و لذا جبّاران و كافران و ستمگران و منافقان كه درب سلوك و قرب إلى الله به رويشان مسدود است نيز از ذكر قليل بى‌بهره نيستند، چنانكه خداى متعال درباره منافقان مى‌فرمايد:

إِنَّ الْمُنافِقِينَ يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى‌ يُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا[٢].


[١] . سوره احزاب: ٤١- ٤٤.

[٢] . سوره نساء: ١٤٢.