ذُلُلًا لِعَفْوِهِ. فَاللهَ اللهَ فِي عَاجِلِ الْبَغْيِ، وَآجِلِ وَخَامَةِ الظُّلْمِ، وَسُوءِ عَاقِبَةِ الْكِبْرِ، فَإنَّهَا مَصْيَدَةُ إِبْلِيسَ الْعُظْمَى، وَمَكِيدَتهُ الْكُبْرَى، الَّتِي تُسَاوِرُ قُلُوبَ الرِّجَالِ مُسَاوَرَةَ السُّمُومِ الْقَاتِلَةِ، فَمَا تُكْدِي أَبَداً، وَلَا تُشْوِي أَحَداً، لَا عَالِماً لِعِلْمِهِ، وَلَا مُقِلًّا في طِمْرِهِ وَعَنْ ذلِكَ مَا حَرَسَ اللهُ عِبَادَهُ الْمُؤْمِنِينَ بِالصَّلَوَاتِ وَالزَّكَوَاتِ، وَمُجَاهَدَةِ الصِّيَامِ فِي الأيَّامِ الْمَفْرُوضَاتِ، تسْكِيناً لأطْرَافِهِمْ وَتَخْشِيعاً لأبْصَارِهمْ، وَتَذْلِيلًا لِنُفُوسِهِمْ، وَتَخْفِيضاً لِقُلُوبِهِمْ، وَإِذْهَاباً لِلْخُيَلَاءِ عَنْهُمْ، لِما فِي ذلِكَ مِنْ تَعْفِيرِ عِتَاقِ الْوُجُوهِ بالتُّرَابِ تَوَاضُعاً، وَالْتِصَاقِ كَرَائِمِ الْجَوَارِحِ بِالأرْضِ تَصَاغُراً، وَلُحُوقِ الْبُطُونِ بِالمُتونِ مِنَ الصِّيَامِ تَذَلُّلًا، مَعَ مَا فِي الزَّكَاةِ مِنْ صَرْفِ ثَمَرَاتِ الأرْضِ وَغَيْرِ ذَلِكَ إِلَى أَهْلِ الْمَسْكَنَةِ وَالْفَقْرِ»[١].

ولى خداوند بندگانش را به انواع سختى‌ها امتحان مى‌كند، و با كوشش‌هاى گوناگون به عبادت وا مى‌دارد، و به امور ناخوشايند مى‌آزمايد، تا كبر را از دل‌هايشان بيرون كند، و تواضع را در جانشان بنشاند، تا با اين‌گونه آزمايش‌ها درهاى فضل و رحمتش را به رويشان بگشايد، و اسباب عفو خود را به راحتى به آنان عنايت فرمايد. زنهار! زنهار! شما را به خدا! از عقوبت تجاوز در اين جهان، و نتيجه ناگوار ستم در آن جهان، و بدى عاقبت كبر، كه بزرگ‌ترين دام شيطان، و عظيم‌ترين مكر اوست، چنان كيدى كه با دل‌ها چونان زهرهاى كشنده مى‌رزمد، شيطان هرگز از كارش عاجز نمى‌گردد، و كسى از هلاكتش جان به در نمى‌برد، نه دانشمند را دانشش از كيد شيطان در امان مى‌دارد و نه تهى‌دست را دلق پاره‌اش از آسيب او نگه مى‌دارد. خداوند بندگانش را از اين همه شرور با نماز و زكات، و زحمت در روزه گرفتن در ماه رمضان‌

[١] . نهج البلاغه، خطبه ١٩٢( قاصعه)، و در برخى نسخه‌ها: خطبه ٢٣٤.