روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ١٣٧ - نظريه مختار

به نظر مى‌رسد جمله عجيب شيخ مفيد در نياز عقل به وحى كه آن را به اتفاق و اجماع اماميه نسبت مى‌دهد ناظر به همين مقام باشد، نه كاركردهاى ديگر عقل كه قبلًا ذكر شد. وى مى‌نويسد:

اتفقت الاماميه على انّ العقل محتاج فى علمه و نتايجه الى السمع و انه غير منفك عن سمع ينبه العاقل على كيفيه الاستدلال، و انه لابد فى اول التكليف و ابتدائه فى العالم من رسول؛[١]

اماميه اتفاق نظر دارند كه عقل در دانش و نتايج خود نيازمند نقل است و عقل از نقلى كه عاقل را بر چگونگى استدلال تنبيه داده و آگاه سازد، جدا نيست و [از اين رو] در آغاز تكليف در جهان نيازمند رسوليم.

قبل از شيخ مفيد، شيخ صدوق نيز مشابه همين نظر را ابراز كرده است.[٢]

خداوند متعال در قرآن كريم حكمت را از يك سو موهبت الهى مى‌داند و از سوى ديگر تنها خردمندان را متذكر به حكمت معرفى مى‌كند:

يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ؛[٣]

[خدا] به هر كس كه بخواهد حكمت مى‌بخشد و به هر كس حكمت داده شود، به يقين، خيرى فراوان داده شده است و جز خردمندان كسى متذكر نمى‌شود.

و اميرالمؤمنين (ع) در بيان وظيفه رسولان خداوند در خصوص معرفت و حكمت چنين مى‌فرمايد:

فبعث فيهم رسله و واتر اليهم أنبيائه، ليستأدوهم ميثاق فطرته و يذكّروهم منسىّ نعمته و يحتجّوا عليهم بالتبليغ و يثيروا لهم دفائن العقول.[٤]

[١]. شيخ مفيد، أوائل المقالات فى المذاهب و المختارات، صص ٨ ٧

[٢]. رك: شيخ صدوق، التوحيد، ص ٢٩٠.

[٣]. بقره: ٢٦٩.

[٤]. نهج البلاغه، خطبه اول.