عقل ناميد. در اين نقش، عقل مى‌تواند برخى از آموزه‌هاى دينى را كشف و اثبات نمايد، براى مثال عقل مى‌تواند معاد را اثبات كند. همچنين معارفى در بحث از اسماء و صفات الهى را كشف و بيان كند. همان طور كه قبلًا گفته شد اكثر مباحث مرتبط با افعال خدا و عدل الهى با عقل عملى كشف و اثبات مى‌شود. البته ممكن است در برخى از اين موارد وحى نيز سخن گفته باشد اما عقل بالاستقلال و با قطع نظر از سخن وحى مطلبى را كشف نمايد. براى مثال عقل كشف مى‌كند كه خداوند تكليف بما لا يطلاق نمى‌كند و به وعده خود با برپايى معاد و بهشت عمل مى‌كند.

كاركرد هفتم عقل، در معارف دينى كاركرد تعاملى و استقلالى عقل در راستاى كشف عقلى معارف دينى است. اين كاركرد عقل را مى‌توان در ذيل كاركرد تكميلى قرار داد اما از آن‌جا كه در كاركرد تكميلى، عقل بدون كمك وحى به مطلبى دست مى‌يابد و در كاركرد تعاملى با كمك وحى به حقيقت دست مى‌يابد، اين كاركرد را جداگانه ذكر شود.

در برخى آموزه‌هاى دينى بلكه در بسيارى از آموزه‌ها، عقل بدون تعامل و ارتباط با وحى به مطلبى خاص دست نمى‌يابد. اما وقتى به وحى متصل مى‌شود و خود را در معرض تعليم خداوند و فرستادگان او قرار مى‌دهد، خود به نحو مستقل به حقيقت دست‌مى‌يابد.

مانند اين كه فردى با تعلّم از معلم رياضيات، راه حلّ عقلى كشف معادله دو مجهولى و سه مجهولى يا انتگرال و ديفرانسيل را درك مى‌كند. اين درك، از ادراكات مستقل عقل است اما ادراك استقلالى عقل به معناى عدم نياز به معلم نيست. بسيارى از امور عقلى را كه متكلمان اماميه درك كرده‌اند، اما فيلسوفان يونان از درك آن عاجز بوده‌اند از همين دسته است. امروزه وقتى به مطالب ارسطو در بحث توحيد دقت مى‌شود[١] به نظر عجيب مى‌آيد كه فيلسوف بزرگى چون ارسطو به امورى كه امروزه تحت تعاليم وحى به راحتى درك مى‌شود، نرسيده باشد.[٢]

[١]. ر. ك: رضا برنجكار، حكمت و انديشه دينى، صص ٤١٦ ٣٨٨.

[٢]. رك: ربانى گلپايگانى، برهان محرك اول در فلسفه ارسطو، نشريه تخصصى كلام، شماره ٤( زمستان ١٣٧٢) صص ٥٤ و ٥٨.