روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ٢١٢ - شرايط رد با توجه به متكلم

قوت و ضعف ادعاهاى مخالف را آماده سازد و در نتيجه، متكلم توانايى كافى براى نقد و بررسى آنها را داشته باشد.

بعد از آشنايى با محتواى سخن مخالف، نوبت به رد آن مى‌رسد. ولى متكلم قبل از رد لازم است معلومات مورد نياز براى اين امر را فراهم سازد و يا معلومات سابق خود را متناسب با رد سخن مخالف، تنظيم كند.

متكلم بايد با روش‌هاى رد آشنا باشد. به كارگيرى اين روش‌ها در مكان و زمان مناسب، مستلزم آشنايى كامل متكلم با آنهاست.

كسانى كه داراى باورها يا انديشه‌هاى ضد دينى هستند از سطوح مختلفى برخوردارند؛ برخى جزو بنيان گذاران و نظريه پردازان اصلى‌اند و برخى دنباله رو آنها. برخى سطح فهم بالايى دارند و برخى اين گونه نيستند. برخورد متكلم با هر كدام از اينها نبايد به يك شكل باشد. موفقيت متكلم در عرصه رد و ميزان تأثيرگذارى در ذهن متكلم، وابسته به شناخت دقيق مخاطب دارد.

متكلم بايد در كنار داشتن شرايط علمى لازم براى مواجه شدن با افكار و انديشه‌هاى معارض با دين، از شرايط اخلاقى نيز برخوردار باشد. صفات اخلاقى مثل: سعه صدر، انصاف، تعصب نداشتن به انديشه خود، صدق و راستى، حلم و صبر و احترام به مخاطب از جمله صفاتى است كه براى رويارويى با انديشه‌هاى انحرافى و رد آنها، لازم است.

امام صادق (ع) در توضيح جدال غير احسن در رد عقايد مخالفان مى‌فرمايند: اگر مطلب باطل را با حجت و دليلى كه خداوند آن را بيان كرده رد نكنيد، و به جاى آن حرف طرف مقابل را رد كنيد، يا مطلب درستى كه او براى اثبات باطل استفاده مى‌كند را رد نماييد، مرتكب جدال غير احسن شده و كار حرامى را انجام داده‌ايد.[١] بنابراين حتى در رد مكاتب باطل نيز نبايد مطلب حق را انكار كرد و مطلب نادرستى را بيان نمود و هدف وسيله را توجيه نمى‌كند.

[١]. مجلسى، بحار الانوار، ج ٢، صفحه ١٢٥