روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ١٢٣ - كاركرد عملى

امام على (ع) نيز مى‌فرمايند:

العاقل من يعرف خير الشرّين؛[١]

عاقل كسى است كه از ميان دو شر بهترين را بشناسد.

همچنين پيامبر اعظم (ص) مى‌فرمايند:

فاذا بلغ، شف ذلك الستر، فيقع فى قلب هذا الانسان نور، فيفهم الفريضة والسنة و الجّيد والردى، الا و مثل العقل فى القلب كمثل السراج فى وسط البيت»[٢]؛

«پس از آن كه انسان به بلوغ رسيد، پوششى [از قلب‌] برداشته مى‌شود، پس در قلب او نورى پديد مى‌آيد و پس از آن، واجب و مستحب و خوب و بد را مى‌فهمد. همانا عقل در قلب مانند چراغى در ميانه خانه است.

دسته دوم احاديث، عقل را امر كننده به خوبى‌ها و نهى كننده از بدى‌ها مى‌داند. اميرالمؤمنين (ع) در اين باره مى‌فرمايند:

العقل يأمرك بالانفع؛[٣]

خرد، تو را به سودمندترين [كارها] فرمان مى‌دهد.»

للحازم مِن عقلِه عن كل دنيّةٍ زاجر؛[٤]

دور انديش، بر پايه عقل، در برابر هر پَستى، بازدارنده‌اى دارد.

للقلوب خواطر سوء والعقول تزجر عنها؛[٥]

قلوب را خيالهاى زشت است كه عقل از آنها باز مى‌دارد.

امام حسن (ع) نيز مى‌فرمايند:

اعلموا ان العقل حِرز؛[٦]

بدانيد كه عقل نگه دارنده است.

[١]. محمد بن طلحة الشافعى، مطالب السؤول فى مناقب آل الرسول؟ عهم؟، ص ٤٩.

[٢]. شيخ صدوق، علل الشرائع، ص ٩٨، علامه مجلسى، بحار الانوار، ج ١، ص ٩٩.

[٣]. ابى‌سعد منصوربن‌الحسين الابى، نثرالدر، ج ١، ص ٢٨٥.

[٤]. تميمى الآمدى، عبدالواحد، غرر الحكم و درر الكلم، ح ٧٣٥.

[٥]. همان، ح ٧٣٤.

[٦]. ديلمى، إرشاد القلوب إلى الصواب، ص ١٩٩.