روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ٢٢١ - روش طرح احتمال
گفتم: اين، دستورى بود كه ابومحمّد امام حسن عسكرى (ع) به من ياد داده است.
گفت: درست گفتى، چرا كه چنين سخنانى تنها از همان خاندان صادر مىشود.
سپس آتشى درخواست كرده و هر آنچه را كه نوشته بود، در آتش سوزاند.
گاهى نيز براى رد انديشه معارض لازم است پاسخگو استدلال طرف مقابل را به ابعاد و اجزايى تقسيم كند و به بررسى تمام ابعاد آن پرداخته و به هر كدام پاسخ دهد، بررسى همه ابعاد يك شبهه و ادعا باعث مىشود كه راههاى گريز به روى شبههگر بسته شود و به اين نحو بطلان كل شبهه ثابت مىشود. نمونههايى از اين روش را مىتوان در قرآن و روايات مشاهده كرد. در سوره انعام خداوند براى رد اعتقاد خرافى مشركان كه استفاده بعضى اصناف حيوانات، گاهى ذكور و گاهى اناث را بر خود حرام مىكردند، از اين روش استفاده كرده است:
وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ.[١]
در اين آيات ادعاى مشركان به اجزايى تقسيم شده و به هر كدام به گونهاى پاسخ داده شده است:
[١]. انعام: ١٤٤ ١٤٢( و[ نيز] از دامها، حيوانات باركش و حيوانات كرك و پشم دهنده را[ پديد آورد]. از آنچه خدا روزيتان كردهاست بخوريد، و از پى گامهاى شيطان مرويد كه او براى شما دشمنى آشكار است. هشت فرد[ آفريد و بر شما حلال كرد]: از گوسفند دو تا، و از بز دو تا. بگو:« آيا[ خدا] نرها[ ى آنها] را حرام كرده يا ماده را؟ يا آنچه را كه رحم آن دو ماده در بر گرفته است؟» اگر راست مىگوييد، از روى علم، به من خبر دهيد.» و از شتر دو، و از گاو دو. بگو:« آيا[ خدا] نرها[ ى آنها] را حرام كرده يا مادهها را؟ يا آنچه را كه رحم آن دو ماده در بر گرفته است؟ آيا وقتى خداوند شما را به اين[ تحريم] سفارش كرد حاضر بوديد؟» پس كيست ستمكارتر از آن كس كه بر خدا دروغ بندد، تا از روى نادانى، مردم را گمراه كند؟ آرى، خدا گروه ستمكاران را راهنمايى نمىكند).