روش شناسى علم كلام، اصول استنباط و دفاع در عقايد - برنجكار، رضا - الصفحة ١٣٣ - نظريه مصباح بودن عقل

اصلًا علم غير دينى نداريم نه زمين شناسى و نه هيچ علم ديگر، نه مطلق و رهاست و نه غيردينى، بلكه فقط دينى است.[١]

پس علم هرگز سكولار نيست، گر چه عالم سكولار مى‌شود.[٢]

از جمله دلايل ايشان براى دينى بودن هر فهم يقينى و اطمينانى عقل و تجربه اين است كه «دليل عقلى و نقلى هر دو موهبت الهى اند»[٣]. هم‌چنين چون حقيقتاً عالم، صنع خداى تعالى است، پس علم لاجرم الهى و دينى است.[٤]

در نقد اين نظريه بايد گفت اولًا موهبتى بودن عقل و نقل و مخلوق بودن عالم دليل نمى‌شود كه هر آنچه را عقل و تجربه در باب عالم فهميد درست باشد، چه رسد به اين كه دينى باشد. ثانياً هيچ تلازمى ميان درست بودن يك مطلب و دينى بودن آن وجود ندارد. براى مثال اين كه به صورت قطعى راه حل معادله دو مجهولى و ديفرانسيل و انتگرال را كشف كرده يا به صورت اطمينانى فهميده‌شود كه خاك فلان شهر از نوع خاصى است هر چند ممكن است درست باشد اما دينى نيست.

براى اثبات دينى بودن گزاره‌هاى علوم مختلف بايد ملاك دينى بودن روشن شود و اين ملاك به اثبات برسد كه اين نظريه فاقد آن است.

البته اين نظريه با واقعيت علوم امروزى بيگانه است، زيرا علوم، امروزه عبارت است از مجموعه‌اى از نظريات كه مبتنى بر پيش فرض‌هاى مختلف و پارادايم‌هاى متفاوت است. اگر همه اين نظريات را به دين نسبت داده شود، امور متناقض را به دين نسبت داده شده است و اگر يكى را به دين نسبت دهند ملاك اين ترجيح چيست؟

در علوم امروزى، علمى بودن يك مطلب به معناى درستى آن نيست، بلكه به اين معناست كه به روش خاصى مستند است، از اين رو ديدگاه‌هاى مختلف در علوم به عنوان علم مطرح مى‌شود و اين گونه نيست كه تنها يك نظريه، علمى تلقى شود و ديدگاه‌هاى ديگر غيرعلمى دانسته شود.

[١]. همان، ص ٨٨.

[٢]. همان، ص ٨٩.

[٣]. همان، ص ٩٢.

[٤]. همان، ص ١٣٠.