تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣١٥ - شبهات قائلين به اتفاق و رد آن

ببينيم دعا استجابت مى‌شود يا نه؟ و معلوم است كه اين اشكالات و شعريات، نمى‌تواند در مقابل براهين اوليه، عرض اندام كند؛ زيرا آن مواد اقيسه كه از قبيل وجدانيات و محسوسات و غيره باشد، نمى‌تواند با اوليات بجنگد.

و ما كه بر طبق برهان يك وجود كامله قويه‌اى كه من جميع الجهات در نهايت مرتبه كمال است و علم و حكمت در حد كمال دارد اثبات كرديم و معناى حكيم اين است كه هيچ كم و كاستى در او نبوده و به طورى كامل است كه هيچ خلاف نظمى در او متصور نيست، پس نمى‌تواند اين وجدانيات و محسوسات به حواس قاصر و غير محيط به سر تا پاى نظام وجود، با آن اوليات كه برهان از آن تشكيل يافته معارضه نمايد.

مى‌بينى كه خطاى حس و وجدان مسلم گشته است، مثلًا حس غير محيط، يك قطره باران را خط مستقيم ديده و آتش‌گردانى را كه غير از يك جسم نيست، حين دوران، يك دايره آتشين مى‌بيند.

پس اگر بر فرض نتوانيم اين شعريات خوش آيند سمع را جواب دهيم، اقامه برهان بر وجود اتمّ اكمل كافى است. بنا بر اين چون آن وجود، جميل مطلق است و عالم ظلّ جميل مطلق است، پس نظام عالم جمال مطلق است؛ چون ظلّ جميل، جمال اوست و جمال جميل مطلق، جمال مطلق است. پس با اين بيان، شعرى بودن اشكال مسلم شد.

و ثانياً به عنوان حل مى‌گوييم: اگر يك چشم كوچكى باشد كه فقط ابرو را ببيند و از ديدن نظام وجود و قد و بالاى انسان قاصر باشد، البته چند اشكال به اين ابرو خواهد نمود: اولًا خواهد گفت اين چرا كج است؟ مستقيم كه از كج بهتر است.

و ثانياً چرا سفيد نشده؟ سفيد كه از سياه بهتر است. و بر هر يك از اعضا در صورتى كه حدقه چشم تنها به بزرگى آن عضو باشد و فقط آن عضو را ببيند، اشكالاتى وارد خواهد كرد.

ولى كسى كه حدقه چشم او بزرگ‌تر است اگر سر تا پاى اين هيكل را ملاحظه كند، البته حسن و جمال و غايت نظم و كمال وجود را تصديق خواهد كرد.