تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٠ - خواص اجزاء ماهيت

خواص اجزاء ماهيت‌

مناط احتياج شى‌ء به سبب و مناط احتياج شى‌ء به برهان چيست؟

مخفى نماند: عقد القضيه، يعنى علقه ازدواج و مناكحتى كه بين موضوع و محمول است، نمى‌تواند از يكى از سه وجه خالى باشد.

عقد القضيه يا عقد ممكنه است يا ضرورى الوجود است و يا ضرورى الامتناع و الاستحاله است. آنچه مناط احتياج به سبب و علت است، امكان است و اما وجوب و امتناع مناط استغناء از علت و سبب است.

توضيح اينكه: اگر نسبت محمول به موضوع را مانند وجود به انسان بسنجيم، مى‌بينيم وجود با انسان هيچ قوم و خويشى نداشته، عدم و وجود نسبت به او يكسان است.

اين ماهيت انسانى در شاهين ترازويى كه يك كفه آن وجود و يك كفه آن عدم است نشسته؛ نه به جانب وجود توجه دارد و نه به جانب عدم و نمى‌تواند توجه داشته باشد. اين تساوى نسبت امكان است، و همين امكان مناط احتياج شى‌ء به سبب و علت تامه است كه با وجود علت موجود شده و با عدم آن معدوم مى‌گردد. و اما اگر وجود را با ذات واجب الوجود بسنجيم، به محض تصور موضوع مى‌بينيم اين موضوع در خارج يجب ان يكون موجوداً و اين عقد ايجابى است، يعنى واجب است ذات اقدس موجود باشد و نسبت در قضيه، وجوبى است.

منتها وجوبِ نسبت گاهى به اين صورت است كه بايد موضوع در خارج به‌