تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٠٢ - شبهات وارده بر غايت و جواب از آنها

شبهات وارده بر غايت و جواب از آنها

چون گمان شده است كه امورى از قبيل بازى با ريش و اتفاقاتى از قبيل اينكه شخص به قصد رسيدن به آب، چاه مى‌كند و به گنج برخورد مى‌نمايد، بدون غايت است، لذا مرحوم حاجى- رحمة اللّه عليه- براى رفع اين اشتباه مقدماتى را تمهيد مى‌نمايد.

و حاصل آن اينكه: براى افعال دو غايت است: يكى «ما إليه الحركه» و ديگرى «ما لأجله الحركه»، مثلًا سنگى را كه مى‌اندازيم و به طرف پايين مى‌آيد، غايت سير به مقتضاى آن قوه‌اى كه در اوست «ما إليه الحركه» بوده و آن جهتى كه به خاطر آن سنگ را مى‌اندازيم، «ما لأجله الحركه» است.

و چون رفع اشتباه محتاج توضيح است، لذا عرض مى‌نماييم: مثلًا شما مى‌خواهيد تا صحن برويد، براى اين فعل دو غايت است:

يكى حركت عضلات تا آن نقطه مخصوص، و ديگر اينكه در آن نقطه غرضى مانند لقاء صديق داريد.

ناگفته نماند: اينكه گفته‌اند: «اراده همان شوق مؤكد است»، [١] باطل است، چون اراده، شوق و اشتياق نيست، بلكه بين فعل و اشتياق سير طريق و انقضاى زمانى لازم است و ممكن است در انسان شوق و اشتياق نبوده و لكن اراده باشد، براى اينكه اراده عبارت از آن همت نفس و حالت تجمع نفس است.

بعضى اوقات ديده مى‌شود با اينكه انسان به هيچ وجهى اشتياق و شوق و حبّ به‌

[١] رجوع كنيد به: شرح مواقف، ج ٦، ص ٦٤- ٦٥؛ اسفار، ج ٤، ص ١١٣- ١١٤ و ج ٦، ص ٣٤٣.