مقام مشيّت مطلقه و اسم اعظم الهى است و داراى مقام مشيت رحمانيه، كه بسط وجود مطلق است، و مشيت رحيميه، كه بسط كمال وجود است، عالمِ حمد مطلق و اصل محامد- كه از حضرت تعين اول غيبى تا نهايت افق عالم مثال و برزخ اول است- للَّه، يعنى براى مقام اسم جامع كه اللَّه است، ثابت است. و از براى اوست مقام ربوبيت و تربيت عالمين، كه مقام سوائيت و ظهور طبيعت است.

و اين مقام ربوبيتْ ظاهر است به رحمانيت و رحيميت ربوبيه، كه در مواد مستعده بسط فيض كند به رحمانيت؛ و در مهد هيولى به ظهور رحيميت تربيت آنها كند و به مقام خاصّ خود رساند. و آن‌ مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌ است كه به قبضه مالكيّتْ جميع ذرّات وجود را قبض كند و ارجاع به مقام غيب نمايد: كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ. [١] و اين تمام دايره وجود است كه در بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ^ به طريق اجمال مذكور است، و در حمد به طريق تفصيل؛ و تا مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌ خالص براى حق است، چنانچه در حديث است.

و چون بنده سالك إلى اللَّه به مِرقاةِ

اقْرَأْ وَ ارْقَ‌ [٢]

و عارج به معراجِ‌

الصَّلاةُ مِعْراجُ الْمُؤْمِن ٥

مشاهده رجوع جميع موجودات و فناى دار تحقق در حق كند و حق براى او جلوه به وحدانيت نمايد، به زبان فطرت توحيد گويد: إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ. و چون نور فطرت انسان كامل، محيط به جميع انوار جزئيّه است و عبادت و توجه آن، توجهِ دار تحقّق است، به صيغه جمع ادا كند-

سَبَّحْنا فَسَبَّحَتِ الْمَلائِكَةُ وَ قَدَّسْنا فَقَدَّسَتِ المَلائِكَةُ وَ لَوْلانا ما سَبَّحَتِ الْمَلائِكَة ...

الخ. [٣]

[١] «همان طور كه در آغاز بيافريدتان باز خواهيد گشت.» (اعراف/ ٢٩)

[٢] «بخوان و بالا رو.» اصول كافى، ج ٤، ص ٤٠٨، «كتاب فضل القرآن»، «باب فضل حامل القرآن» حديث ١٠.

[٣] «ما خدا را تسبيح گفتيم، پس ملائكه تسبيح گفتند؛ و ما خدا را تقديس كرديم، پس ملائكه تقديس كردند. و اگر ما نبوديم ملائكه تسبيح نمى‌گفتند.» عوالى اللّئالى، ج ٤، ص ١٢٢، حديث ٢٠١.- عيون اخبار الرّضا، ج ١، ص ٢٦٢. و بحار الانوار، ج ٢٥، ص ١، «كتاب الامامة»، روايات باب ١ از «ابواب خلقهم و طينتهم و ارواحهم».