بعض از اهل معرفت گويد كه «طهور يا با آب است، كه سرّ حياتى است، كه آن اصل علم است براى مشاهده حىّ قيوم تعالى؛ قالَ تَعَالى: وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً لِنُحْيِيَ بِهِ، [١] وَ قالَ جَلَّ وَ عَلا: وَ يُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ؛ [٢] و يا خاك، كه آن اصل نشئه انسان است؛ قالَ عَزَّ مِنْ قائِلٍ: مِنْها خَلَقْناكُمْ، [٣] وَ قالَ جَلَّ وَ عَلا: فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً؛^ [٤] و اين براى آن است كه تفكر كنى در ذات خود، و معرفت پيدا كنى كه كى تو را ايجاد فرموده و از چه آفريده و براى چه ايجاد كرده؛ پس خاضع او شوى و تكبر را از سر بگذارى، زيرا كه خاك اصل در ذلت و مسكنت است.» انتهى. [٥]

نويسنده گويد: اصل آبْ رحمت اطلاقى وجود است؛ قال تعالى: وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْ‌ءٍ حَيٍّ. [٦]

وَ عَنِ الصّادِقِ عَلَيْهِ السَّلام: تَقَدَّمْ الَى الْماءِ تَقَدُّمَكَ الى‌ رَحْمَةِ اللَّه؛ [٧]

و آن اصل تجلى ذاتى است بى‌تعلق به مرآت و تعين در مجالى آيات.

پس، سالك إلى اللَّه اگر يافت طريقى به تجلى فيض اطلاقى و مشاهده جمال بى‌تحديد به مثال، به آن تجلى تطهير مقادم وجود خود كند براى وصول به بساط قرب؛ چنانچه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله در وضوء معراج‌

[١] «و از آسمان آبى پاك‌كننده فروفرستاديم تا بدان زنده كنيم ...» (فرقان/ ٤٩)

[٢] «و بر شما از آسمان آبى فرود مى‌آورد تا بدان تطهيرتان كند و پليدى شيطان را از شما بزدايد.» (انفال/ ١١)

[٣] «از آن (خاك) آفريديمتان.» (طه/ ٥٥)

[٤] «... پس اگر آب نيافتيد بر خاك پاك تيمّم كنيد.» (نساء/ ٤٣ و مائده/ ٦)

[٥] اسرار العبادات و حقيقة الصّلاة، قاضى سعيد قمى، ص ١٦.

[٦] «و از آب هر چيز زنده‌اى را آفريديم» (انبياء/ ٣٠)

[٧] «به آب نزديك شو همانند آنكه به رحمت خدا نزديك مى‌شوى.» مصباح الشّريعة، باب ١٠. بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٣٣٩، «كتاب الطّهارة»، «ابواب الوضوء»، باب ٦، حديث ١٦.