الْعُيُونُ؟ كَذلِكَ امْرُ الْبَاطِنِ. فَمَنْ كانَ قَلْبُهُ مُتَعَلِّقاً في صَلاتِهِ بِشَيْ‌ءٍ دُونَ اللَّه تَعالى‌، فَهُوَ قَريبٌ مِنْ ذلِكَ الشَّيْ‌ءِ بَعيدٌ عَنْ حَقيقَةِ ما ارادَ اللَّه مِنْهُ فى صَلاتِهِ. قالَ اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ: «ما جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ.» وَ قالَ رَسُولُ اللَّه (ص): قالَ اللَّه تَعالى‌: لا اطّلِعُ عَلى قَلْبِ عَبْدٍ فَاعْلَمُ فيهِ حُبَّ الإخْلاصِ لِطاعَتي لِوَجْهي وَ ابْتِغاءِ مَرْضاتي، الّا لَوَلَّيْتُ تَقْويمَهُ وَ سِيَاسَتَهُ. وَ مَن اشْتَغَلَ بِغَيْري فَهُوَ مِنَ الْمُسْتَهْزِءينَ بِنَفْسِهِ؛ وَ مَكْتُوبٌ اسْمُهُ في ديوانِ الْخَاسِرين. [١]

در اين حديث شريف تأمل كن و نماز اهل اللَّه را چون نماز ما مپندار.

حقيقت خلوت با حق ترك غير است، حتى نفس كه از بزرگترين اغيار و ضخيم‌ترين حجب است. و انسان مادامى‌كه به خود مشغول است از حق غافل است، چه جاى آنكه با حق خلوت كند.

و اگر در يك سجده، در جميع ايام عمر، خلوت حقيقى حاصل شد،

[١] «امام صادق عليه السلام فرمود: به خدا سوگند، آن كس كه هر چند يك بار در تمام عمر حقيقت سجده را به جاى آورد، زيان نبرد؛ و آن كس كه همانند كسى كه خود را مى‌فريبد با حالت غفلت و بازيچه گرفتن آنچه خدا براى سجده‌كنندگان فراهم نموده است، يعنى انس (با او) در حال (دنيا) و راحت و آسايش در آينده (آخرت)، با پروردگار خود خلوت كند، رستگار نشد. و كسى كه در سجده به خدا نيكو تقرب جست، از خدا دور نشد. و كسى كه به خدا سوء ادب كرد و با دلبستگى به جز او در سجده حرمت او را از بين برد، به مقام قرب او نرسد. پس سجده كن (همانند) سجده كسى كه در برابر خداوند تعالى متواضع و خوار است و مى‌داند كه از خاكى آفريده شده كه خلق بر آن پا مى‌نهند و خدا او را از نطفه‌اى كه همه آن را كثيف و نجس مى‌دانند آفريده؛ و مى‌داند كه نبود و به (دست آفريدگار) به وجود آمد. و همانا خداوند معناى (حقيقت) سجده را سبب نزديكى جستن به او با قلب و باطن و جان قرار داد؛ پس كسى كه به او نزديك شود، از غير او دور گردد. آيا نمى‌بينى كه در ظاهرْ سجده شكل نمى‌گيرد مگر با آنكه همه چيز از نظرت پنهان گردد و هر چه ديدگان مى‌بينند از تو محجوب شود. همچنين است امر باطن. پس هر كس در نماز دلبستگى به چيزى جز خدا داشته باشد، به همان چيز نزديك، و از حقيقت آنچه خداوند در نماز او از او خواسته دور است. خداوند عزّ و جلّ فرموده است:" خداوند براى احدى دو قلب در باطنش قرار نداده است". و رسول اللَّه (ص) فرمود:" خداوند تعالى فرموده است: بر قلب بنده‌اى واقف نشوم كه در آن حبّ طاعت مخلصانه براى من و جهت كسب رضاى من بدانم (بيابم)، مگر آنكه (خود) تنظيم و تدبير امور او را متصدى شوم. و هر كس به غير من دل مشغول شود از آنهاست كه خويشتن را به مسخره گرفته‌اند، و نامش در دفتر زيانكاران نوشته و ثبت است".» مصباح الشّريعة، باب ١٦. بحار الأنوار، ج ٨٢، ص ١٣٦، «كتاب الصّلاة»، باب ٤٩، حديث ١٦.