پانزده گفتار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٢ - شهادت امام حسین علیه السلام

بتوانید تحقیق کنید. تا زمانی که انسان در سنن محیط خودش و در تقالید پدران و مادران تردید نکند هر گز موفق به تحقیق نخواهد شد.

پس اینکه عرض کردم قرآن هم دعوت به شک کرده است این جور دعوت به شک کرده است؛ می گوید در صحت آنچه که از این ها گرفته اید تردید کنید برای اینکه بتوانید مجالی برای تحقیق بیابید. من این شک را «شک مقدس» می نامم، یعنی شکی که برای تحقیق و مقدمه تحقیق است.

سخن غزالی

غزالی خودمان که در حدود نهصد سال پیش زندگی می کرده است جمله ای دارد. در یکی از کتاب هایش حرف هایی می زند، بعد می گوید که گفتار ما را فایده این بس است که تو را در آنچه که موروثی گرفته ای به شک می اندازد؛ برای اینکه بعد از این شک است که تو خود به خود دنبال تحقیق خواهی رفت. می گوید من تا تو را به شک نیندازم تو دنبال تحقیق نمی روی، تو را به شک می اندازم تا دنبال تحقیق بروی.

خود همین غزالی از مردان عجیب دنیاست، نه تنها دنیای اسلام. حتی سرگذشت زندگی این مرد عجیب است. نبوغی داشته است. در نظامیه نیشابور تحصیل می کرد و در آنجا مراتب علمی را خیلی بالا رفت، بعد آمد در نظامیه بغداد. اتفاقاً رئیس دانشگاه نظامیه بغداد از دنیا رفته بود، دنبال مردی می گشتند که صلاحیت داشته باشد که رئیس دانشگاه نظامیه بغداد باشد. در آن وقت رئیس دانشگاه یعنی اعلم علمای عصر خودش. غزالی می آید در بغداد، آن چنان صیت شهرتش می پیچد و در مجالس و محافل به مقامات علمی او پی می برند که می گویند بدون شک یگانه شخصی که لیاقت دارد او را در راس این نظامیه قرار بدهیم همین