آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٨ - همکاری و همدلی

روحشان با یکدیگر آمیخته نیست، فقط همکاری است برای بردن سود بیشتر، و لهذا همان ساعتی که این سودِ بیشتر از میان برود همکاری بهم میخورد؛ همان ساعتی که میبینند بعضی از این افراد را میشود کنار زد تا خودشان سود بیشتری ببرند آنها را کنار میزنند.

ولی گاهی یک عواملی در انسان پیدا میشود که واقعاً انسانها را متفق و متحد میکند؛ نه فقط همکار میکند، همروح و همدل میکند، و همدلی مافوق همکاری است، مافوق همزبانی است؛ یعنی طوری میشود که هر فردی درباره سرنوشت فرد دیگر آن اندازه میاندیشد که درباره سرنوشت خود میاندیشد، او را همان مقدار دوست دارد که خودش را دوست دارد و بلکه بیشتر، دیگری را بر خودش مقدّم میدارد. آیه کریمه قرآن میفرماید: وَ یؤْثِرونَ عَلی انْفُسِهِم وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ [١] یعنی دیگران را بر خودشان مقدّم میدارند هرچند خودشان در فقر و تنگدستی باشند.

این یک مسئله دیگری است. چطور میشود که افرادی واقعاً از نظر روحی متحد بشوند در حدی که همروح بشوند نه فقط همکار برای جلب منافع یا دفع مضرّات.

گاهی افرادی با یکدیگر همکاری میکنند ولی همروح نمیباشند. همروحی بستگی دارد به اینکه در روح افراد یک عاطفهای پیدا بشود که به موجب آن عاطفه، افراد، خودشان را یکی ببینند، عضو یک پیکر ببینند. این است که گفتیم اصل اوّلی در زندگی بشر اختلاف است و اگر اتحادی پیدا بشود به معنی همکاری است نه اتحاد واقعی، آنهم در شرایط خاصی که منافع اقتضا کند.

[١]. حشر/ ٩.