آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨١ - انفال چیست؟

شده است سهم خدا، سهم پیغمبر، سهم ذیالقربی، سهم یتیم، سهم مسکین و سهم ابنالسبیل، این نیست که بروید خمس را میان اینها تقسیم کنید. اینها گویی نامزد این سهام شدهاند.

ریشه و اساس خمس این است که باید به دست پیغمبر برسد و بعد از پیغمبر هم به دست امام برسد؛ پیغمبر یا امام، سادات را از این بودجه تکفل میکنند. اگر احیاناً زمانی بود که خمس نرسید، از بودجه دیگر باید آنها را تکفل کرد. اگر این بودجه رسید، به اندازه متعارف تکفل میکنند، باقیاش را به مصرف مصالح عامه میرسانند. پس در واقع آن مقداری که زائد بر مصرف سادات فقیر است نیز تعلق دارد به مصالح عمومی مسلمین. این است که اگر چه در زمان ما سید فقیر زیاد است و زیادتر از سادات فقیر، خمسبده وجود دارد، ولی بعضی از علما احتیاط میکنند و میگویند سهم سادات را بدون اجازه مجتهد و حاکم شرعی ندهید، روی همینحساب که ائمه گفتهاند: لَهُ ما فَضَلَ وَ عَلَیهِ ما نَقَصَ یعنی سادات باید در کفالت امام یا نایب امام باشند، اگر خمس کسر آمد [امام یا نایب امام] باید از جای دیگر بدهد، و اگر زیاد آمد، به آنها نمیدهد، صرف مصالح عامه مسلمین میکند.

بنابراین اشتباه است که کسی خیال کند بنا بر مذهب شیعه [١] بودجه کلانی را برای سادات قرار داده و خواستهاند سادات را به این وسیله پولدار کنند. از غیر بودجه خمس میشود غیر سید را ثروتمند کرد اما از بودجه خمس که به سید میدهند، به هیچ وجه جایز نیست آنقدر به او داد که از حد زندگی عادی و سالانهاش بیشتر باشد، و این

[١]. عرض کردیم که خمس اهل تسنن بسیار اندک است و این سخنان در آن مطرح نیست.