اینطور نیست. این مقداری هم که از زندگی بشر باقی است، به اعتبار همان پیوندهای محکمی است که اهل حق و اهل راستی و درستی برقرار کردهاند. البته گفتم مقصود [از آیه مذکور] این نیست [که خدا میگوید] کافران بر ما پیروز نمیشوند. کافران که نمیخواهند با خدا کشتی بگیرند.

مقصود این است که راه آنها بر راه ما هرگز پیروز نمیشود، پس کاری بکنید که در راه ما باشید. وَ اعِدّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیلِ تُرْهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکمْ وَ اخَرینَ مِنْ دونِهِمْ لاتَعْلَمونَهُمُ اللَّهُ یعْلَمُهُمْ. خوب، راه ما چیست؟ آیا راه ما فقط این است که به عهد خود وفادار باشید، راستگو باشید، درست کردار باشید، خدا را عبادت کنید، بروید در مسجدها و پیوسته دعا کنید؟ نه، راه ما فقط معنویات نیست، مادیات هم هست. راه اسلام راه جامع است. بعد از آن آیات میگوید: وَ اعِدّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ برای مقابله با دشمنان، تا آن حدی که برایتان ممکن است نیرو تهیه کنید. ما اینها را فراموش کردهایم. ویل دورانت میگوید: هیچ دینی به اندازه اسلام پیروان خود را به قوّت و نیرومندی دعوت نکرده است. آیه میگوید در مقابل دشمن تا آنجا که برایتان مقدور است نیرو تهیه کنید. دیگر نمیگوید چه تهیه کنید. بعضی مفسرین مثل علامه طباطبایی از این آیه نکته خوبی استنباط کردهاند. میگویند در آیات پیش مخاطب فقط شخص پیغمبر است، در این آیه مخاطب عموم مردم است.

آیات پیش چنین بود: انَّ شَرَّ الدَّوابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذینَ کفَروا فَهُمْ لایؤْمِنونَ. الَّذینَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ ینْقُضونَ عَهْدَهُمْ آنها که تو با آنان پیمان بستی و پیمانشان را نقض کردند فَامّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ آنجا که تو بر آنها پیروز میشوی چنین کن. وَ امّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیانَةً آنجا که تو به عنوان رئیس