آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٦ - آیا اسلام یک دین جبری است؟

عزت میدهیم؛ وقتی که خودشان را تغییر دادند، ما هم آنچه را که به آنها دادیم تغییر میدهیم. عزت و ذلت به دست ماست، اما روی این حساب میدهیم. اگر بیحساب باشد که خدا حکیم نیست. حساب در کار است، یعنی تابع یک جریانهای منظم و قطعی است. انَّ اللَّهَ لایغَیرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یغَیروا ما بِانْفُسِهِمْ خدا عوض نمیکند اوضاع و احوال مردمی را تا آنکه آن مردم یغَیروا (این یغَیروا استقلال مردم را میرساند) خودشان به دست خودشان اوضاع خودشان را تغییر بدهند.

این آیه اعمّ است، هم شامل این است که قومی از نعمت و عزت به نقمت و ذلت برسند، یا برعکس از نقمت و ذلت به نعمت و عزت برسند؛ یعنی هم شامل آن جایی میشود که مردمی خوب و صالح باشند و نعمتهای الهی شامل حالشان شده باشد، بعد فاسد بشوند، خدا نعمتها را بگیرد، و هم شامل قومی میشود که فاسد باشند ولی بعد بازگشت کنند، توبه و استغفار کنند، به راه راست بیایند، خدا به آنها عزت بدهد.

آیه مورد بحث شامل یکی از این دو قسمت است و آن این است که مردمی عزت و نعمت داشته باشند، بعد فاسد بشوند و خداوند عزت و نعمت را از آنها بگیرد، به جایش نقمت و ذلت بدهد. آیه این است: ذلِک بِانَّ اللَّهَ لَمْ یک مُغَیراً نِعْمَةً انْعَمَها عَلی قَوْمٍ حَتّی یغَیروا ما بِانْفُسِهِمْ خدا چنین نبوده است که نعمتی را که به قومی میدهد از آنها به گزاف و گُتره بگیرد مگر آنکه آنها آنچه را که مربوط به خودشان است تغییر داده باشند. ممکن است شما بگویید پس آن آیه اول عام است و این آیه خاص است و نیمی از محتوای آن آیه را میگوید؛ چرا اینطور