٥. راه مستقیم راهی است که از اول جهت مشخص دارد؛ برخلاف راههای غیر مستقیم از قبیل راه منحنی یا راه پیچ در پیچ و روی خطوط منکسر که فرضاً در نهایت امر انسان را به مقصد برساند، با تغییر جهتهای متعدد یا مداوم است. پس راه انسان به سوی کمال، از نوع عبور از میان اضداد و نوسان از ضدی به ضد دیگر نیست آنچنان که معمولًا دیالکتیسینها میگویند.

٦. اینکه راه تکامل کشف شدنی است نه خلق کردنی و ابداعکردنی، به معنی این نیست که مانند راههای مکانی قبلًا در خارج از وجود راه رونده جادهای کشیده شده است و او باید در آن جاده قدم بگذارد؛ بلکه به معنی این است که در متن وجود راه رونده راهی به سوی کمال حقیقی او که رسیدن به بارگاه قرب حق است وجود دارد، یعنی در متن وجود انسان استعداد فطری برای رسیدن به کمال حقیقی وجود دارد آنچنان که مثلًا در هسته خرما استعداد درخت شدن وجود دارد.

٧. انسان در عین اینکه مجهز به استعداد فطری است، نیازمند به راهنما و هادی است؛ زیرا انسان با همه موجودات دیگر که استعدادی طبیعی برای کمالات خود دارند یک تفاوت اساسی دارد و آن این است که موجودات دیگر همه راهشان در طبیعت مشخص شده و هرکدام بیش از یک راه نمیتوانند داشته باشند ولی انسان این طور نیست. و به اصطلاح فلسفی امروزی میگویند: هر موجودی واجد طبیعت است مگر انسان که فاقد طبیعت است.

اگزیستانسیا لیستها روی این قضیه اصرار دارند، میگویند انسان یک