بگذاریم یعنی به رنگها و شکلها و طبقههای گوناگون آنها نظر نکنیم و انسانها را در لباس انسان ملاحظه کنیم، در این اعتبار میگوییم: «ناس» (مردم) که شامل همه افراد بشر است.

انسان منهای رنگش و شکلش و طبقهاش و دینش و طرز تفکرش، و به اصطلاح فلاسفه: انسان لابشرط.

مفسرین از قدیم برای کلمه «ناس» یک چنین معنایی کردهاند و درست هم هست؛ ولی عدهای دچار اشتباه شده و گفتهاند ناس یعنی مردمِ فاقد همه چیز، یعنی توده، طبقه محروم، طبقه بیچاره؛ که در این صورت شامل یک طبقه مخصوص است و شامل همه مردم نمیشود!

این طور نیست؛ بلکه مراد از «ناس» در قرآن مجید چنانکه گفتیم «مردم» است ولی منهای وضع خاصشان از دینشان، فقرشان، بینیازیشان، رنگشان، علمشان، جهلشان؛ و آنجا که قرآن میفرماید: یا ایهَا النّاسُ اعْبُدوا رَبَّکمْ [١] نه این است که مخاطب قرآن تنها توده مردم باشند بلکه مخاطب همه انسانها هستند؛ و نیز در آیه «لِلَّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیتِ مَنِ اسْتَطاعَ الَیهِ سَبیلًا» [٢] خداوند بر عهده همه مردم حج قرار داده است نه بر برخی از مردم؛ البته بعداً با جمله «مَنِ اسْتَطاعَ الَیهِ سَبیلًا» مشروط کرده به آنکه استطاعت داشته باشند.

و لذا در بعضی از موارد، کلمه «ناس» به کفار گفته شده، چنانکه در آیه ١٧٣ از سوره آل عمران میفرماید: انَّ النّاسَ قَدْ جَمَعوا لَکمْ فَاخْشَوْهُمْ که مربوط به یک داستانی است که کفار میخواستند به مدینه حمله کنند؛ قبلًا شایع کرده بودند که مردم علیه مسلمانان اجتماع کردهاند، و بدین وسیله میخواستند رعب و وحشت در دل مردم مسلمان ایجاد کنند.

[١]. بقره/ ٢١.

[٢]. آلعمران/ ٩٧.