پرورش میدهد؛منتها یک نوع بذرها صد درصد به نتیجه میرسد و آن بذری است که بر صراط مستقیم باشد؛ بعضی بذرهاست که گرچه امکان پرورش دارد ولی به نتیجه رسیدنش کلیت ندارد. و از اینجاست که افرادی که کارهای ناشایستی انجام میدهند و با نقشههایی که طرح میکنند به نتیجه میرسند نمیتوانند بدینگونه عمل خویش را توجیه کنند که اگر کار ما مورد اشکال بود ما به نتیجه نمیرسیدیم. خیر، هر تئوری که در عمل به نتیجه برسد دلیل بر حقانیتش نیست؛ این نظام جهان است که کلًاّ نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هؤُلاءِ هرکس هر بذری بپاشد رشد مییابد و احیاناً به نتیجه مطلوب نائل میگردد.

الرَّحْمنِ الرَّحیمِ. قبلًا درباره این کلمه تا اندازهای بحث کردیم و اینک اضافه میکنیم که توصیف پروردگار به این دو صفت، معرفت بسیار کامل میخواهد؛ زیرا «رحمن» یعنی آن که رحمتش فراوان است و نه آن مقدار که تنها از کلمه «فراوان» میفهمیم بلکه یعنی آن که همه هستی از ناحیه اوست و هرچه از او برسد رحمت و نیکوست. و «رحیم» یعنی آن که فیضش دائماً به انسانها میرسد.

این دو صفت، اوّلی مربوط به نظام هستی است و دومی مربوط به عالم خاص انسانهاست. برای توصیف پروردگار به صفت اول آنقدر عرفان عمیق برای بنده لازم است که جهان را سراسر رحمت اندر رحمت ببیند و فکر ثنویت را از خود دور کند و پدیدههای جهان را به خیر و شر تقسیم نکند، بلکه سراسر هستی را به دلیل آنکه ناشی از اوست یک کاسه خیر و رحمت محض بداند؛ و این همان مسئلهای است که در «عدل الهی» مطرح است.