آفریده شدهاند و به تعبیر دیگر «بدء» و «عود» شان یعنی آغاز و انجامشان یکی است. آنها از همان حیث که مخلوق و مبدَع به ابداع الهی میباشند مربوب او هستند. خداوند از همان حیث که خالق و مبدِع آنهاست ربّ آنهاست.

ولی عالمی که ما در آن زندگی میکنیم، یعنی عالم دنیا یا عالم ماده، عالم تدریج است و نظامش چنین است که وجودها از نقص آغاز میشوند و به سوی کمال سیر میکنند، بدء و عودشان یکی نیست، آغاز و انجامشان دوتاست. آنها از یک حیث مخلوق خداوندند و از حیث دیگر مربوب او.

عالم طبیعت در عین اینکه خود در مجموع عالمی است غیر از عوالم دیگر، به اعتبار اینکه دارای انواع گوناگون است و هر نوع با نظام مخصوص زندگی میکند و در حقیقت هر نوعی برای خود نیز عالمی دارد، دارای عوالم متعدد است و همه آنها همینطورند. عالم جماد، عالم گیاه، عالم حیوان، عالم انسان، عالم افلاک، همه از نقص به سوی کمال در حرکتاند. هیچ کدامشان در آغاز آفرینش به صورت کامل آفریده نشدهاند. این خداوند است که موجودات همه این عوالم را به کمال نهایی میرساند و ربّ العالمین است.

از قرآن استفاده میشود که اصولًا این جهان، جهان پرورش است. انسان که خود نیز به گروههای مختلف (خوبها و بدها) تقسیم میشود همه افراد آن در حال پرورش یافتن هستند؛ و جالب این است که گویی جهان یک محیط مساعد کشاورزی است و هرگونه بذری در آن پاشیده شود پرورش مییابد؛ در این عالم نه تنها خوبها تکامل مییابند بلکه بدها یعنی کسانی که تخم بد میکارند نیز در نظام این جهان مراحل خود را طی میکنند. در سوره بنیاسرائیل میفرماید: