ولی تا آنجا که این صفات نیامده و فقط حمد را اختصاص به اللَّه (ذاتی که شایسته پرستش و ستایش است) داده عالیترین درجه را میرساند؛ یعنی ذاتی که قطع نظر از کارهای او و احسان او به خودم، و قبل از اینکه من به آغاز و انتهای علم و دانش و آفرینش خودم و این گیتی پهناور نظر داشته باشم، او خودش شایسته حمد است و او را باید بستاییم.

البته این درجه را همه کس نمیتواند ادعا کند و آن علی بن ابیطالب است که میگوید:

الهی ما عَبَدْتُک طَمَعاً فی جَنَّتِک وَ لا خَوْفاً مِنْ نارِک بَلْ وَجَدْتُک اهْلًا لِلْعِبادَةِ فَعَبَدْتُک [١].

پروردگارا! اینکه من تو را پرستش میکنم نه برای بهشت توست و نه برای ترس از جهنمت. اگر بهشت و جهنمی هم خلق نمیکردی من تو را چون شایسته پرستش هستی عبادت میکردم. پرستش من برای این نیست که مرا خلق کردی و به من احسان نمودی و نه چون در آخرت به عبادت کنندگان بهشت میدهی، بلکه چون تو هستی و تو لایق پرستشی [٢].

و به قول سعدی:

[١]. بحارالانوار، ج ٤١، باب ١٠١/ ص ١٤.

[٢]. در نهجالبلاغه تلقی عبادت برای عابدین به سه نحو تقسیم شده است آنجا که میفرماید:

قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً فَتِلْک عِبادَةُ التُّجّارِ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ رَهْبَةً فَتِلْک عِبادَةُ الْعَبیدِ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ شُکراً فَتِلْک عِبادَةُ الْاحْرارِ.

گروهی برای احسانهای خدا او را عبادت میکنند، آنان بازرگاناناند. گروهی از ترس او را عبادت میکنند، آنان بردگاناند. و گروهی از روی شکر عبادت میکنند، این گروه آزادگاناند.