مستقیم یعنی همان شاهراهی است که به سوی خدا میرود و به خدا منتهی میگردد. ولی انسان در انتخاب هرکدام از این راهها مختار است و اگر آن راه را انتخاب کند درست است وگرنه راههای دیگر همگی نادرست و غلط است.

و این است معنای حدیث معروفی که روزی رسول اکرم در جایی نشسته بودند و گروهی در گرد ایشان بودند؛ حضرت شروع کردند خطوطی بر روی زمین ترسیم کردن. یکی از آن خطوط مستقیم بود و خطوط دیگر کج و معوج و غیر مستقیم.

سپس فرمودند: این یک راه، راه من است و باقی دیگر هیچ کدام راه من نیستند.

راز اینکه در قرآن همواره ظلمت به صورت جمع آمده و نور به صورت مفرد (اللَّهُ وَلِی الَّذینَ امَنوا یخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ الَی النّورِ) [١] نیز همین است که راه گمراهی گوناگون است ولی راه حق تنها یکی است در اینجاست که نیاز به هدایت انبیا روشن میگردد، زیرا آن راه مستقیمی که بشر را به کمال نهایی میرساند انسان نمیتواند بدون هدایت آنان تشخیص دهد بلکه بایستی فرستادگان الهی او را رهنمون گردند.

در اینجا نکتهای است که در تفسیر المیزان بیان شده است. میگویند: در قرآن کلمه «سبیل» نیز به معنی راه به کار برده شده ولی معنای آن با «صراط» تفاوت دارد و لذا سبیل احیاناً به صورت جمع استعمال شده ولی صراط همیشه مفرد است.

معنای سبیل آن راههای فرعی است که به راه اصلی منتهی میگردد و معنای صراط همان راه اصلی است.

(١). بقره/ ٢٥٧.